Van 7 tot en met 17 oktober loopt in heel België de Week van de Fair Trade. Ook Pajottegem, dat de titel van Faire Gemeente draagt, haakt daarop in. Inwoners krijgen op verschillende plaatsen Fairtrade-koffie aangeboden, gemeentepersoneel wordt bij een activiteit betrokken en verenigingen kunnen voor hun eetfestijnen gratis Fairtrade-koffie krijgen. Maar achter dat kopje koffie zit een veel ruimer verhaal. Eerlijke handel gaat niet alleen over bewust consumeren, maar ook over de prijs die een koffieboer ontvangt, arbeidsomstandigheden, de positie van producenten in de handelsketen en zelfs over het aankoopbeleid van een gemeente.
Van 7 tot 17 oktober
De Week van de Fair Trade vindt dit jaar voor de 25ste keer plaats. In heel België worden activiteiten georganiseerd waarmee organisaties, gemeenten, verenigingen en handelaars eerlijke handel onder de aandacht brengen.
Pajottegem doet dat onder meer met koffie. Bij de openingsreceptie naar aanleiding van de verhuis van de markt in Galmaarden op dinsdag 6 oktober en in de bibliotheek kunnen inwoners Fairtrade-koffie proeven. Ook voor de medewerkers van het lokaal bestuur wordt een activiteit georganiseerd.
Volgens schepen van Ontwikkelingssamenwerking Jonas De Maeseneer wil de gemeente daarmee inwoners op een laagdrempelige manier laten kennismaken met eerlijke handel en hen ertoe aanzetten bij hun aankopen bewust stil te staan bij de herkomst van producten.
Maar wanneer is handel eigenlijk ‘eerlijk’?
De term wordt gemakkelijk gebruikt, maar achter eerlijke handel zitten een aantal concrete principes. Het gaat onder meer over eerlijke betaling, behoorlijke arbeidsomstandigheden, het uitsluiten van kinder- en dwangarbeid, vrijheid van vereniging en aandacht voor het milieu.
Bij bepaalde Fairtrade-producten wordt bovendien gewerkt met een minimumprijs. Die moet producenten beschermen wanneer de prijs op de internationale markt sterk terugvalt.
Koffie is daarvan een goed voorbeeld. Voor gewassen Arabica bedraagt de Fairtrade-minimumprijs momenteel 1,80 Amerikaanse dollar per pond. Vanaf 1 december wordt dat 2 dollar. Fairtrade besliste deze zomer tot die verhoging omdat onder meer arbeidskosten, landbouwinputs en andere productiekosten in de producerende landen zijn gestegen. Wanneer de wereldmarktprijs hoger ligt, geldt die hogere marktprijs. De minimumprijs fungeert dus vooral als vangnet wanneer de marktprijs wegzakt.
Daarbovenop komt voor koffie een Fairtrade-premie van 0,20 dollar per pond. Dat bedrag gaat naar de producentenorganisatie of coöperatie. Het zijn de producenten zelf die mee bepalen waarvoor die middelen worden ingezet.
Een kop koffie die in Pajottegem als Fairtrade-koffie wordt aangeboden, verwijst dus uiteindelijk naar een handelsmodel dat duizenden kilometers verderop moet zorgen voor meer zekerheid voor de producent.
‘Faire Gemeente’ is meer dan een bordje
Pajottegem mag zich Faire Gemeente noemen. Die titel wordt niet alleen toegekend omdat een gemeente af en toe Fairtrade-producten aanbiedt. Er zijn zes criteria aan verbonden.
Zo moet het gemeentebestuur zelf een engagement aangaan en onder meer Fairtrade-koffie en minstens één ander Fairtrade-product aankopen. Daarnaast moeten ook winkels en horecazaken worden betrokken, evenals scholen, bedrijven en verenigingen. Er moet aandacht zijn voor communicatie, er hoort een lokale trekkersgroep bij de werking en de gemeente moet ook initiatieven nemen rond lokale en duurzame voeding.
De titel is bovendien geen eenmalige onderscheiding die daarna automatisch behouden blijft. Via de zogenaamde Fair-O-Meter moeten gemeenten om de twee jaar hun engagement opnieuw bevestigen en rapporteren over hun inspanningen.
Eerlijke handel hoeft daarbij niet tegenover lokale landbouw te staan. Binnen het concept Faire Gemeente wordt net een combinatie nagestreefd: producten die hier duurzaam kunnen worden geproduceerd zoveel mogelijk lokaal aankopen, terwijl voor producten zoals koffie, cacao of bananen – die hier niet kunnen worden geteeld – aandacht gaat naar eerlijke handelsvoorwaarden voor producenten elders in de wereld.
Pajottegem betrekt ook verenigingen
Een van de concrete acties waarmee Pajottegem dat engagement naar het lokale verenigingsleven probeert door te trekken, is de (H)eerlijke Koffieactie.
Verenigingen die tijdens hun activiteiten Fairtrade-koffie schenken, kunnen daarvoor tweemaal per jaar ondersteuning krijgen. Voor een gewone verenigingsactiviteit gaat het om 500 gram gratis Fairtrade-koffie, voor een eetfestijn om 1 kilogram. Daar staat tegenover dat het aangeboden campagnemateriaal wordt gebruikt en dat de Fairtrade-koffie op de menukaart of prijslijst wordt vermeld.
Daarmee probeert de gemeente de principes van eerlijke handel dus ook buiten het gemeentehuis ingang te doen vinden.
Van sensibilisering naar dagelijkse keuze
De Week van de Fair Trade blijft in de eerste plaats een sensibiliseringscampagne. Tien dagen koffie aanbieden verandert de internationale handelsverhoudingen uiteraard niet. De achterliggende gedachte is dat herhaalde keuzes van consumenten, verenigingen, bedrijven en overheden samen de vraag naar producten die onder eerlijkere voorwaarden worden verhandeld kunnen vergroten.
Voor een gemeente zit daar bovendien nog een tweede hefboom. Een lokaal bestuur is zelf een koper van koffie, voeding, kleding, materialen, ICT-apparatuur en tal van andere producten. Niet alleen sensibilisering, maar ook het eigen gemeentelijke aankoopbeleid kan dus worden gebruikt om sociale en duurzaamheidscriteria mee te laten wegen.
De gratis kop koffie die Pajottegem tijdens de Week van de Fair Trade aanbiedt, is vanuit dat perspectief vooral het zichtbare uiteinde van een veel langere keten.
