Knotwilgen en andere knotbomen behoren al generaties lang tot het vertrouwde landschap van het Pajottenland. Maar wie ze wil behouden, moet er ook geregeld de handen aan slaan. Een knotboom die jarenlang ongemoeid wordt gelaten, krijgt immers een steeds zwaardere kruin en kan uiteindelijk openscheuren. Regionaal Landschap Pajottenland & Zennevallei organiseert daarom opnieuw een tweedaagse knotcursus voor beginners. De deelnemers leren niet alleen hoe een knotboom correct wordt onderhouden, maar ook hoe dat veilig gebeurt. Wie nadien als vrijwilliger toetreedt tot een knotteam, krijgt het inschrijvingsgeld van de cursus terugbetaald.
Meer dan zomaar een gesnoeide boom
Het knotten van bomen is allesbehalve een nieuwe techniek. Eeuwenlang werden vooral wilgen, maar ook andere boomsoorten, op geregelde hoogte afgezet. De nieuwe takken die daarna uit de knot groeiden, leverden telkens opnieuw bruikbaar hout op. Zo ontstonden de karakteristieke rijen knotbomen langs weiden, grachten, beken en perceelsgrenzen die vandaag nog altijd mee het uitzicht van het Pajottenland bepalen.
Hun oorspronkelijke economische betekenis is grotendeels verdwenen, maar landschappelijk en ecologisch blijven knotbomen bijzonder waardevol. Naarmate een knotboom ouder wordt, ontstaan in de stam en de knot vaak holtes en spleten. Die bieden schuil- en nestplaatsen aan onder meer steenuilen, andere vogels en tal van insecten. Ook mossen en andere planten vinden er een geschikte leefomgeving.
Dat waardevolle karakter betekent echter niet dat de bomen aan hun lot kunnen worden overgelaten. Integendeel. Knotbomen moeten doorgaans om de zes tot tien jaar opnieuw volledig worden geknot. Gebeurt dat niet, dan worden de takken steeds langer en zwaarder. De oude stam kan het gewicht uiteindelijk niet meer dragen, waardoor de boom kan openscheuren en afsterven.
557 bomen in één knotseizoen
Om dat typische landschapselement te helpen behouden, doet Regionaal Landschap Pajottenland & Zennevallei al jaren een beroep op vrijwillige knotters. Tijdens het knotseizoen 2025-2026 waren acht knotteams actief, samen goed voor 53 knotters. Zij namen in totaal 557 bomen onder handen.
Nieuwe vrijwilligers blijven dan ook welkom. De tweedaagse knotcursus voor beginners moet geïnteresseerden de nodige basiskennis meegeven om later zelf veilig aan de slag te kunnen.
Tijdens de eerste lesdag staat de theorie centraal. De deelnemers krijgen uitleg over knotbomen, hun onderhoud en de juiste knottechnieken. Ook persoonlijke beschermingsmiddelen en het veilig omgaan met een kettingzaag komen aan bod. Daarnaast wordt aandacht besteed aan het verantwoord stoken en aan het gebruik van het vrijgekomen hout als brandhout.
Tijdens de tweede cursusdag wordt de theorie in de praktijk omgezet en gaan de deelnemers zelf aan het werk in de bomen.
Hout in ruil voor het werk
Voor de eigenaar is het knotten in principe volledig gratis. Het systeem werkt volgens een ruilprincipe: het knotteam levert het werk en krijgt in ruil het bruikbare brandhout. Er wordt dus geen arbeidsloon aangerekend en de eigenaar moet het brandhout dat uit de knotbeurt komt afstaan.
Er zijn wel enkele praktische voorwaarden/verplichtingen. De bomen moeten zich bevinden binnen het werkingsgebied van het Regionaal Landschap. De eigenaar registreert de te knotten bomen via Goed Geknot; vervolgens wordt hij gekoppeld aan vrijwillige knotters. Het Regionaal Landschap zorgt voor een contract, onder meer zodat de vrijwillige knotters tijdens het werk verzekerd zijn
Belangrijk is ook wat niet in de gratis dienstverlening zit. De dikkere takken die als brandhout bruikbaar zijn, gaan naar de knotters. Het fijne snoeihout blijft ter plaatse: het knotteam verzamelt dat op een hoop, maar de eigenaar staat zelf in voor de verdere verwerking of afvoer ervan
Wie na de opleiding de smaak te pakken heeft, kan zich aansluiten bij een van de knotploegen van het Regionaal Landschap. De vrijwilligers onderhouden knotwilgen en andere knotbomen bij eigenaars die daarvoor een beroep doen op het knotteam.
Het knotteam is actief in Affligem, Beersel, Bever, Dilbeek, Drogenbos, Halle, Lennik, Liedekerke, Linkebeek, Pepingen, Roosdaal, Sint-Genesius-Rode, Sint-Pieters-Leeuw en in de deelgemeenten van het huidige Pajottegem, waaronder Galmaarden, Gooik en Herne.
Twee cursusdagen
De theoretische les vindt plaats op zaterdag 10 oktober 2026 van 10 tot 17 uur in lokaal Geertrui van het Oud Gasthuis, Gemeenteplein 26 in Asse.
De praktijkdag volgt op zaterdag 7 november 2026, eveneens van 10 tot 17 uur, ergens in de regio Pajottenland-Zennevallei. De precieze locatie wordt later meegedeeld.
Deelname aan beide lesdagen samen kost 40 euro. Wie nadien als vrijwillige knotter aan de slag gaat binnen het werkingsgebied van Regionaal Landschap Pajottenland & Zennevallei, krijgt dat bedrag terugbetaald.
Inschrijven en bijkomende informatie zijn te vinden bij Regionaal Landschap Pajottenland & Zennevallei via de inschrijvingspagina voor de tweedaagse knotcursus 2026. Inschrijven voor de tweedaagse knotcursus 2026
