Wie de Markvallei doorgaans alleen kent vanop een wandel- of fietspad, kreeg zondag tijdens Open Monumentendag opnieuw de kans om het landschap vanuit een veel minder alledaags perspectief te ontdekken. Voor de tweede editie van de kanotocht tussen de Wielantmolen in Tollembeek en de Heetveldemolen in Galmaarden waren alle beschikbare plaatsen in een mum van tijd ingenomen. Opvallend daarbij was de bijzonder jonge samenstelling van het deelnemersveld: zowat twee derde van de 240 kanovaarders waren kinderen en jongeren. Zelfs dertien kinderen jonger dan drie jaar gingen mee het water op. Daarmee kreeg het initiatief van het lokaal bestuur Pajottegem, dat vorig jaar als een primeur werd gelanceerd, meteen bevestiging dat varen op de Mark duidelijk naar meer smaakt.
240 plaatsen snel de deur uit
Het concept bleef grotendeels trouw aan de succesvolle eerste editie. De deelnemers legden over het water een traject van 2,6 kilometer af, met vertrek aan de Wielantmolen in Tollembeek en aankomst aan de Heetveldemolen in Galmaarden. De tocht nam ongeveer een uur in beslag.
Er waren vier vertrekmomenten, om 10, 12, 14 en 16 uur. Per tijdslot konden maximaal zestig deelnemers het water op, waardoor over de hele dag 240 plaatsen beschikbaar waren. Wie erbij wilde zijn, moest er snel bij zijn: nog voor Open Monumentendag aanbrak, stond bij de inschrijvingen onverbiddelijk ‘volzet’.
Dat was overigens geen nieuw gegeven. Ook bij de eerste editie in 2025 waren alle beschikbare plaatsen al weken vooraf ingenomen. De tweede editie bevestigde daarmee dat het oorspronkelijke experiment ondertussen een bijzonder gegeerde activiteit binnen Open Monumentendag is geworden.
Vooral jeugd vindt weg naar het water
Schepen van Cultuur en Toerisme Sandra Dero stond bij de start van de dag vooral stil bij het opvallend grote aantal jonge deelnemers. Zowat twee derde van de 240 deelnemers waren kinderen en jongeren. Dertien onder hen waren zelfs jonger dan drie jaar.
Volgens Dero toont die belangstelling dat sport, beweging en avontuur ook bij de jeugd sterk leven. Maar de kanotocht ging volgens haar verder dan louter recreatie. Kinderen en jongeren kwamen niet alleen naar erfgoed kijken, maar konden het samen met ouders en familie daadwerkelijk beleven, midden in de natuur en op het water.
Dat grote aandeel jonge deelnemers gaf de tweede editie meteen ook een extra dimensie. Waar Open Monumentendag soms vooral met een volwassen publiek wordt geassocieerd, bleek hier dat een actieve en avontuurlijke benadering van erfgoed ook gezinnen en jongeren weet aan te spreken.
Van Wielantmolen naar Heetveldemolen
De keuze voor het traject was niet toevallig. Start en aankomst werden gevormd door twee historische watermolens die nauw verbonden zijn met de geschiedenis van de Markvallei.
De Wielantmolen wordt al in 1474 vermeld. Het gaat om een onderslagwatermolen met dubbel rad die later zijn huidige naam kreeg naar eigenaar Louis Wielant. Aan het andere uiteinde wachtte de Heetveldemolen, ook bekend als de Munckmolen of molen van Richard. Die graanwatermolen maakte deel uit van het middeleeuwse domein Heetvelde en bleef door de eeuwen heen nauw verbonden met het landschap en de graanteelt in de streek.
Precies die combinatie maakte de tocht bijzonder. De deelnemers voeren niet zomaar 2,6 kilometer met een kano of kajak, maar bewogen zich letterlijk door een landschap waarvan de waterloop eeuwenlang mee de ontwikkeling bepaalde.
Kano, kajak en vooral een ander uitzicht
Voor deze tweede editie werd een gevarieerde vloot ingezet. Deelnemers konden kiezen uit solo- en duokajaks en kano’s voor meerdere personen. Daardoor konden zowel individuele deelnemers, koppels, vriendengroepen als gezinnen deelnemen. De praktische en veilige uitvoering gebeurde dit jaar in samenwerking met outdoorspecialist K1NG.
Vanaf het water bood de Markvallei een aanblik die zelfs voor inwoners die het gebied bijzonder goed kennen ongewoon bleef. Oevers, begroeiing, fauna en flora en uiteraard de beide molens werden plots vanuit een heel andere gezichtshoek bekeken. Dat was ook precies de bedoeling van de organisatie: erfgoed niet uitsluitend tonen, maar het daadwerkelijk laten beleven.
Uitzonderlijke toestemming om de Mark te bevaren
Dat de deelnemers zomaar in hun kano konden stappen, was minder vanzelfsprekend dan het leek. Voor de activiteit was een uitzonderlijke goedkeuring nodig van de Vlaamse Milieumaatschappij en het Agentschap voor Natuur en Bos. Aan de deelnemers werd daarom ook een gedragscode opgelegd.
Aanmeren of tijdens de tocht uit de kano stappen was niet toegelaten. Ook zwemmen in de Mark was verboden. De voorwaarden onderstreepten het uitzonderlijke karakter van de activiteit: de Mark is geen permanent recreatief kanotraject. Juist doordat de afvaart slechts onder specifieke voorwaarden mogelijk was, bood Open Monumentendag een zeldzame gelegenheid om de vallei daadwerkelijk vanop het water te beleven.
Heetveldemolen meer dan aankomstplaats
Na ongeveer een uur peddelen bereikten de deelnemers de Heetveldemolen in Galmaarden. Daar eindigde de belevenis niet. De historische molen vormde tijdens Open Monumentendag zelf een trefpunt waar erfgoed, natuur en gezelligheid samenkwamen.
Bezoekers konden deelnemen aan gegidste bezoeken aan de molen, wandelen of fietsen en een expo bezoeken. Wie het liever rustig hield, kon bij Bar Richard terecht voor een streekdrankje en vers gebakken brood met plattekaas. Op de tonen van deuntjes uit de wereld van de volksmuziek waren er ook die zich aan een dansje waagden.
Schepen Dero maakte van de gelegenheid gebruik om de mensen achter de organisatie te bedanken. Ze vernoemde daarbij de molenaars Monique Van Ongevalle, Hubert De Weerdt en Justine Maxelon, de partners van Bar Richard, Regionaal Landschap Pajottenland & Zennevallei en de vele vrijwilligers en medewerkers.
Ook wandelaars en fietsers kwamen aan hun trekken
Open Monumentendag beperkte zich in de Markvallei niet tot de gelukkigen die een plaats in een kano of kajak konden bemachtigen. Voor wandelaars werden drie lussen uitgestippeld van 14,7, 9,2 en 4,8 kilometer. Daarnaast waren er twee fietslussen van 25 en 48,4 kilometer. De langste wandeling verbond vier historische watermolens: de Sint-Waltrudismolen en Boesmolen in Herne, de Wielantmolen in Tollembeek en de Heetveldemolen in Galmaarden.
Het programma sloot bovendien mooi aan bij het feestelijke openingsweekend van de gerestaureerde en herbestemde Sint-Pieterskerk in Galmaarden. De kortste wandellus van 4,8 kilometer verbond de kerk met de Heetveldemolen en liep daarbij onder meer langs de Baljuwtuin.
Van experiment naar blijver?
Wat in 2025 begon als een absolute primeur, kreeg zondag een succesvol tweede hoofdstuk. Dat ook deze editie in een mum van tijd volledig volgeboekt raakte, toont aan dat het initiatief zijn aantrekkingskracht niet heeft verloren.
Misschien is vooral het grote aandeel kinderen en jongeren daarbij betekenisvol. Open Monumentendag draaide hier niet uitsluitend om gebouwen bekijken of naar het verhaal van vroeger luisteren. De geschiedenis van de Markvallei werd letterlijk beleefd: met een peddel in de hand, tussen twee eeuwenoude molens en midden in de natuur.
De organisatie kwam tot stand met de steun van Cultuurregio Zender en in samenwerking met Regionaal Landschap Pajottenland & Zennevallei, Heetveldemolen en outdoorspecialist K1NG.
