Achttien jaar nadat een uitslaande brand de Sint-Pieterskerk in het centrum van Galmaarden heel zwaar beschadigde, werd vrijdagavond een bijzonder hoofdstuk in de geschiedenis van het gebouw afgesloten. De voormalige kerk werd na een jarenlange zoektocht, restauratie en herbestemming officieel opnieuw in gebruik genomen. Niet langer als kerkgebouw, maar als een nieuwe ontmoetingsplek met onder meer de bibliotheek, ruimte voor cultuur en evenementen, toeristisch onthaal en een panoramatoren. Burgemeester Kris Poelaert vatte de lange weg in zijn openingswoord kernachtig samen: “Achttien jaar geleden stond hier een kerk in brand. Vandaag staat hier opnieuw een toekomst.”
Achttien jaar tussen brand en herbestemming
Voor Galmaarden begon het verhaal van de vernieuwde Sint-Pieterskerk in 2008. Tijdens de kermis sloeg het noodlot toe toen vuurwerk de kerk in brand zette. Het beeld van de brandende kerk en toren staat bij heel wat Galmaardenaren nog altijd in het geheugen gegrift.
Wat daarna volgde, werd een traject van achttien jaar. In 2009 en 2010 werden stabiliserings- en beschermingswerken uitgevoerd. Aanvankelijk werd nog gedacht aan een nieuwe kerk met daarnaast ruimte voor cultuur, maar nadat duidelijk werd dat het bisdom geen kerkgebouw meer nodig had in Galmaarden, diende zich een heel andere toekomst aan.
In 2016 werd het gebouw overgedragen aan het gemeentebestuur. Vervolgens werden verschillende mogelijkheden voor herbestemming onderzocht. In 2018 en 2019 kreeg het concept van een bibliotheek en marktplaats verder vorm. Na een architectuurwedstrijd werd in oktober 2021 het ontwerp van Bressers-BILD geselecteerd. In 2023 volgden het definitieve ontwerp, de omgevingsvergunning en de aanduiding van de aannemer. De eigenlijke werken gingen in 2024 van start.
Vrijdagavond kon uiteindelijk een punt worden gezet achter dat lange traject.
200 genodigden ontdekken het resultaat
De officiële inhuldiging lokte vrijdagavond om en bij de 200 genodigden naar het vernieuwde kerkgebouw. Nog voor het officiële gedeelte van start ging, werd duidelijk hoe groot de nieuwsgierigheid was. Overal werd rondgekeken, werden details bekeken en gingen de blikken naar de ingrepen die het vertrouwde kerkinterieur een totaal nieuwe invulling hebben gegeven.
Het project mag dan een aanzienlijk prijskaartje hebben, bij de eerste kennismaking met het resultaat overheersten vooral bewondering en verwondering. Of om het gevoel dat bij velen leek te leven enigszins vrij te vertalen: het heeft veel geld gekost, maar het mag er zijn.
Onder de genodigden bevonden zich ook mensen die nauw verbonden waren met de Sint-Pieterskerk en mee aan het begin stonden van het lange traject na de brand. Zo tekende pastoor Kris Meskens present, samen met verschillende leden van de toenmalige kerkfabriek, onder wie André Demecheleer, Frank Van Paepegem en Johan Delcour. Voormalig voorzitter Marc Ooghe maakte de voltooiing van het project niet meer mee. Joos Pauwels, eveneens lid van de toenmalige kerkfabriek, was vrijdagavond niet aanwezig.
Littekens van de brand bewust bewaard
Bij de restauratie werd er bewust voor gekozen om niet alle littekens van de geschiedenis uit te wissen. Sporen van de brand bleven zichtbaar en werden mee opgenomen in het nieuwe ontwerp. Ook burgemeester Kris Poelaert stond daarbij stil. Volgens hem werden die sporen niet bewaard om stil te blijven staan bij wat verloren ging, maar om zichtbaar te maken welke weg het gebouw heeft afgelegd.
De vernieuwde kerk staat volgens de burgemeester dan ook symbool voor veerkracht: een gebouw dat zwaar werd getroffen, maar opnieuw rechtstond.
Tegelijk werd resoluut voor een hedendaagse invulling gekozen. De kerk herbergt voortaan de bibliotheek van Galmaarden, een leestuin, een toeristisch onthaalpunt, een kleine tentoonstellingsruimte en een multifunctionele zaal. De panoramatoren moet bovendien uitgroeien tot een toeristische trekpleister met een weids uitzicht over het Pajottenland.
Bijzondere aandacht ging ook naar de toegankelijkheid. Volgens de burgemeester moet iedere bezoeker, met of zonder beperking, het gebouw kunnen beleven, van het gelijkvloers tot boven in de toren.
Achttien jaar geschiedenis in panelgesprekken
Kelly Bergmans en Stefanie Van Grimbergen begeleidden tijdens het officiële gedeelte een reeks panelgesprekken waarin het verhaal van de kerk vanuit verschillende invalshoeken werd belicht.
Algemeen directeur Kristof Andries nam de aanwezigen mee naar de brand van 2008 en de lange zoektocht die daarop volgde. Eerste schepen Ludo Persoons, bevoegd voor Patrimonium en Onroerend Erfgoed en ten tijde van de brand burgemeester van Galmaarden, ging dieper in op het bouwproject en de ontwikkeling van de site tot een nieuwe ontmoetingsplek.
Architecten Kelly Hendriks van B-ILD en Helena Vanderstraeten van Bressers lichtten de architecturale keuzes, de functionaliteit en de duurzaamheid van het project toe.
Schepen Sandra Dero keek dan weer vooral naar de toekomst. De voormalige kerk moet niet alleen de nieuwe thuis van de bibliotheek worden, maar ook een ontmoetingsplek voor verenigingen, cultuur, particulieren en bedrijven en een toeristische toegangspoort tot het Pajottenland.
Ben Weyts: “Volharding door fierheid”
Ook Vlaams minister van Onroerend Erfgoed Ben Weyts plaatste het project in een ruimer kader. Hij wees daarbij niet alleen op de erfgoedwaarde van de voormalige kerk en de investeringen die nodig waren om het gebouw een nieuwe toekomst te geven, maar ook op de groeiende belangstelling voor erfgoed en geschiedenis.
“We mogen best wat meer fier zijn op ons erfgoed en het is maar normaal dat wij serieus investeren in het behoud ervan”, stelde Weyts. Dat die belangstelling breed leeft, blijkt volgens hem onder meer uit het succes van televisieprogramma’s over de Vlaamse geschiedenis. Zo verwees hij naar Het verhaal van Vlaanderen en De Gulden Sporenslag, die volgens hem meer dan 1,5 miljoen kijkers bereikten.
Weyts benadrukte tegelijk dat de Vlaamse overheid het behoud van dat erfgoed niet alleen kan realiseren. “Vanuit de Vlaamse regering zijn we maar al te blij dat wij kunnen rekenen op ontelbare partners om die rijkdom in stand te houden.”
De vernieuwde Sint-Pieterskerk zag hij dan ook als een voorbeeld van wat met zo’n samenwerking mogelijk is: waardevol erfgoed bewaren en het tegelijk een nieuwe maatschappelijke functie geven. Hij besloot zijn tussenkomst met drie woorden die ook het lange traject in Galmaarden treffend samenvatten: “Volharding door fierheid.”
De gesprekken werden muzikaal afgewisseld door Het Lyrisch Trio, met sopraan Evelyne Bohen, bas-bariton Bruno De Jonghe en Mariano Ferrández aan de piano.
Wat hebben die achttien jaar gekost?
Aan een traject van achttien jaar hangt uiteraard ook een stevig prijskaartje. Alles bij elkaar kostte de vernieuwing van de kerksite, inclusief de heraanleg en ingrepen in de omgeving, nagenoeg 11 miljoen euro. Daartegenover staat bijna 5 miljoen euro aan subsidies. Het resterende bedrag, zowat 6 miljoen euro, werd en wordt gedragen door het vroegere gemeentebestuur van Galmaarden en, sinds de fusie, door Pajottegem.
Burgemeester Kris Poelaert stak tijdens de inhuldiging niet weg dat het project veel geld heeft gekost en dat daarom maximaal naar subsidiëring werd gezocht. Tegelijk benadrukte hij dat de waarde van de voormalige kerk niet uitsluitend in euro’s kan worden uitgedrukt. Het gebouw maakt al generaties deel uit van het dorpsbeeld, de geschiedenis en de herinneringen van Galmaarden. Hij omschreef het als “een stukje van de ziel van deze gemeenschap”.
“Niet voor stenen, maar voor mensen”
In zijn welkomstwoord legde Poelaert vooral de nadruk op wat er voortaan in het gebouw moet gebeuren.
“Eigenlijk brengen we hier opnieuw samen wat een dorpshart hoort te zijn: mensen”, stelde hij. Volgens de burgemeester bouwt en renoveert een lokaal bestuur uiteindelijk niet voor stenen, maar voor de mensen die er gebruik van maken.
Die nieuwe functie moet bovendien verder reiken dan de muren van het gebouw. Cultuur, concerten en evenementen krijgen er een thuis en ook de bibliotheek neemt er haar intrek. De burgemeester zag de vernieuwde kerk daarmee opnieuw uitgroeien tot een plaats waar mensen elkaar ontmoeten en nieuwe herinneringen kunnen maken.
Bijzondere dank voor jarenlange opvolging
De realisatie kwam tot stand dankzij een lange lijst van medewerkers, ontwerpers, uitvoerders en subsidiërende overheden. De burgemeester bedankte onder meer de gemeentelijke medewerkers, de poetsdienst en technische dienst, de provincie Vlaams-Brabant, Vlaanderen, het Agentschap Onroerend Erfgoed, Europa, Pajottenland+, de kerkraad en de verschillende gemeentebesturen die het dossier doorheen de jaren opvolgden.
Twee personen kregen daarbij een bijzondere vermelding. Hij verwees naar de jarenlange opvolging door Ludo Van Paepegem en vervolgens, tijdens de laatste zware rechte lijn van het dossier, door Ludo Persoons. “Ludo’s, bedankt”, klonk het.
Laatste boek en lint openen nieuwe bibliotheek
Na het officiële gedeelte verschoof de aandacht naar een van de belangrijkste nieuwe functies van het gebouw: de bibliotheek.
Met het symbolisch doorgeven van het laatste boek en het doorknippen van het lint aan de hoofdingang werd de nieuwe bibliotheek officieel geopend. Daarna trokken de genodigden via de leeszaal opnieuw naar de polyvalente ruimte voor de receptie. Circus Matizi zorgde er tussendoor voor animatie. Vanuit de panoramatoren zorgde later op de avond trompetgeschal voor een extra feestelijk accent.
Dorpskernvernieuwing stopt niet aan de kerkdeur
Met de opening van het vernieuwde kerkgebouw is de herinrichting van het centrum nog niet helemaal afgerond. Het monument voor de gesneuvelden kreeg onlangs al een nieuwe en prominente plaats naast de kerk. Een volgende stap wordt de verbinding met het Baljuwhuis en de Baljuwtuin.
Daarmee wil Pajottegem verschillende beeldbepalende plekken dichter bij elkaar brengen en meer openheid creëren in het centrum. Het gemeentebestuur ziet er niet alleen mogelijkheden voor ontmoeting en het verenigingsleven, maar eveneens voor handel en horeca.
Voor burgemeester Poelaert overstijgt het project dan ook de restauratie van één gebouw. “Galmaarden groeit. Pajottegem groeit mee.”
Dit weekend is het aan het grote publiek
Na de officiële inhuldiging van vrijdagavond is het tijdens het weekend aan het grote publiek om de vernieuwde Sint-Pieterskerk te ontdekken.
Zaterdag 12 september houdt KunstAcademie KunstParel van 10 tot 17 uur opendeur en kan ook de nieuwe bibliotheek worden bezocht. Ook zaterdag opent de bibliotheek voor een eerste keer om 10 uur de deuren voor het publiek.
Op zondag om 10.30 uur volgt een aperitiefconcert van KunstParel en vanaf 11.30 uur nodigt het lokaal bestuur de bevolking uit om samen te klinken op de nieuwe toekomst van het gebouw.
Bezoekers kunnen tijdens het weekend ook kennismaken met het toeristische onthaalpunt en, onder begeleiding van streekgidsen, de panoramatoren bezoeken.
Achttien jaar nadat Galmaarden machteloos moest toezien hoe zijn kerk in brand stond, krijgt hetzelfde gebouw daarmee opnieuw een centrale plaats in het dorpsleven. Of, zoals burgemeester Kris Poelaert vrijdagavond besloot: “Galmaarden kijkt opnieuw omhoog.”
Met bijkimend fotomateriaal van lutgarde De Borre, Robrecht Geeroms en Joke De Mil.
