Een vertrouwd beeld in het centrum van Galmaarden is woensdag letterlijk van zijn plaats gekomen. Het meer dan een eeuw oude monument voor de gesneuvelden werd in zijn geheel van het Marktplein getild en een twintigtal meter verder overgebracht naar zijn nieuwe standplaats naast de voormalige Sint-Pieterskerk. Voor de technisch niet alledaagse operatie zette de Galmaardse bouwfirma Andy Marchand een zware Palfinger-hijskraan in. Rond de middag stond het zware geheel veilig op zijn nieuwe plaats. Daarmee kreeg een monument dat sinds 1920 nagenoeg op dezelfde plek stond voor het eerst in 106 jaar een wezenlijk andere standplaats.
Van Marktplein naar Kerkplein
De werkzaamheden gingen woensdag omstreeks 8 uur van start. De opdracht was na aanbesteding toegewezen aan de lokale bouwfirma Andy Marchand uit Galmaarden.
De eerste klus bestond erin de volledige constructie bloot te leggen. Daarna volgde meteen een van de moeilijkste onderdelen van de operatie: het monument moest worden losgemaakt van de betonnen sokkel waarop het rustte. Dat vergde de nodige voorzichtigheid. Het was immers van meet af aan de bedoeling om het monument niet te demonteren, maar het in zijn geheel te verplaatsen. Rond de constructie werd daarom vooraf een stevig metalen geraamte aangebracht om het gedenkteken tijdens het hijsen te beschermen en te ondersteunen.
Voor het eigenlijke hijswerk deed aannemer Andy Marchand een beroep op zijn Palfinger-kraan, gemonteerd op een MAN-vrachtwagen en met een hijscapaciteit van meer dan twintig ton. Die capaciteit bleek geen overbodige luxe. Volgens de aannemer weegt het monument samen met de bijhorende constructie naar schatting 12 tot 13 ton.
Het losmaken, optillen en verplaatsen verliep volgens de verwachtingen. De werkzaamheden die ’s morgens waren begonnen, konden tegen de middag worden afgerond.
Twintig meter verder
De zware constructie werd van het Marktplein getild en een twintig meter verder gereden naar een voorbereidde ruimte naast de voormalige Sint-Pieterskerk.
De operatie werd ter plaatse nauw opgevolgd door eerste schepen en schepen van Openbare Werken Ludo Persoons. Hij kreeg daarbij het gezelschap van Dirk Mertens van de gemeentelijke Technische Dienst.
Helemaal afgerond zijn de werkzaamheden nog niet. Op de vroegere standplaats moet de achtergebleven funderingsholte nog worden opgevuld en de nieuwe stondplaats dient nog worden afgewerkt. Voor die verdere afwerking staan medewerkers van de eigen Technische Dienst van Pajottegem in.
Samen met het kerkgebouw krijgt het monument verlichting, waardoor zowel de voormalige kerk als het gedenkteken ’s avonds en ’s nachts worden uitgelicht.
Ontstaan na de Eerste Wereldoorlog
Achter de spectaculaire verhuisoperatie van woensdag schuilt ruim een eeuw Galmaardse geschiedenis. Michel Matthijs beschrijft die uitvoerig in zijn boek Kroniek van den Grooten Oorlog.
Kort na het einde van de Eerste Wereldoorlog speelde het toenmalige gemeentebestuur aanvankelijk met het idee om in de voorgevel van de Sint-Pieterskerk een sierlijke gedenksteen aan te brengen. Daarop zouden de namen komen van de acht Galmaardse militairen die tijdens de oorlog het leven hadden gelaten.
Dat voorstel werd evenwel vrij snel verlaten. Na veelvuldig overleg viel de keuze op een vrijstaand monument op de toenmalige Plaats van Galmaarden. Architect Eduard Charlier tekende het ontwerp. De uitvoering gebeurde in zijn steenhouwersbedrijf in Ecaussines.
Op 5 september 1920 werd de gedenksteen plechtig onthuld. De inhuldiging ging gepaard met een vredesstoet en vormde een belangrijk herdenkingsmoment voor de plaatselijke bevolking.
Acht gesneuvelden van 1914-1918
Op de voorzijde van het monument staan bovenaan de jaartallen 1914-1918, gevolgd door het opschrift ‘Gemeente Galmaerden – Aan onze gesneuvelde helden’. Daaronder staan de acht namen: Jules Clerebaut, Joseph Deleenheer, Theophile Depelseneer, Theophile Moeremans, Oscar Pierreux, Cyrille Somers, Jean Vanderroost en Edgard Vandevelde.
Op de twee zijkanten zijn verschillende van deze gesneuvelden bovendien afgebeeld met een individueel portretmedaillon.
Na de Tweede Wereldoorlog kreeg ook Marcel Poelaert een prominente plaats op het monument. Zijn afzonderlijke gedenkplaat vermeldt dat hij soldaat was bij het 12de Linieregiment en op 27 mei 1940 in Ronsele sneuvelde.
Ook drie latere militairen herdacht
Doorheen de jaren kreeg het monument nog drie afzonderlijke herdenkingsplaten voor militairen die na de Tweede Wereldoorlog in dienst overleden.
Sergeant Marcel Anckaert overleed op 26 februari 1946 in bevolen dienst. Gustaf Massaer stierf op 7 januari 1952 in dienst van het vaderland en Michel Faute overleed op 28 mei 1970 in militaire dienst.
Daarmee zijn vandaag op de verschillende zijden van het monument in totaal twaalf namen terug te vinden:
Doorheen de jaren groeide het monument dan ook uit tot meer dan uitsluitend een herinnering aan de gesneuvelden van de Eerste Wereldoorlog. Het werd een centrale Galmaardse herdenkingsplaats en vormde jarenlang het vaste decor voor onder meer de plechtigheden naar aanleiding van Wapenstilstand.
Zwaar beschadigd in 1980
Ook het monument zelf kende een bewogen geschiedenis. Op 21 augustus 1980 werd het zwaar beschadigd bij een ongeval. Het monument werd hersteld en de verdere afwerking van de omgeving werd later meegenomen in het project van de dorpskernhernieuwing. Bij de herinrichting van het Marktplein in 1993 werd de gedenksteen een weinig verplaatst. Afgezien van die beperkte verschuiving bleef het monument sinds zijn inhuldiging in 1920 dus steeds op nagenoeg dezelfde plaats staan.
De operatie van woensdag is daarmee veruit de belangrijkste verplaatsing in zijn 106-jarige geschiedenis.
Terug naar de kerk
De nieuwe locatie levert bovendien een opmerkelijke historische parallel op. In 1920 werd afgezien van het oorspronkelijke plan om de Galmaardse gesneuvelden met een gedenksteen in de gevel van de Sint-Pieterskerk te eren. Meer dan een eeuw later komt hun monument alsnog in de onmiddellijke omgeving van diezelfde kerk terecht.
Voor de verplaatsing was een afzonderlijke toelating van het Agentschap Onroerend Erfgoed nodig omdat de nieuwe locatie deel uitmaakt van de beschermde erfgoedsite rond de kerk. Die toelating werd op 1 april 2026 verleend aan de gemeente Pajottegem.
De Sint-Pieterskerk is sinds 4 november 1976 beschermd als monument. Het voormalige kerkhof werd in de jaren zestig gesloten en ontruimd. In 1985 werd een gedeelte ervan ingericht als parkeerruimte. Met de huidige omgevingswerken wordt die evolutie gedeeltelijk omgekeerd en maakt de verharde omgeving plaats voor een groenere kerktuin.
Klaar voor openingsweekend
De verhuis van het oorlogsmonument vormt zo een van de laatste opvallende ingrepen binnen de omvangrijke vernieuwing van de Galmaardse dorpskern en kerkomgeving.
Tegen het feestelijke openingsweekend van 11 tot 13 september moeten ook de laatste werkzaamheden achter de rug zijn. Dan staat niet alleen de voormalige Sint-Pieterskerk opnieuw volop in de belangstelling, maar krijgt ook het historische gedenkteken een prominente plaats binnen de vernieuwde kerkomgeving.
Na 106 jaar veranderde het monument woensdag van standplaats. Zijn betekenis als plaats van herinnering blijft dezelfde.
