Door de aanhoudende droogte geldt inmiddels in vrijwel heel Vlaanderen een tijdelijk wateronttrekkingsverbod. Ook Vlaams-Brabant voert vanaf 17 juli een algemeen verbod in op het oppompen van water uit onbevaarbare waterlopen en publieke grachten. De maatregel moet voorkomen dat de toch al lage waterpeilen verder dalen en de natuur onherstelbare schade oploopt.
Volgens de provincie zijn de waterstanden op het merendeel van de meetpunten onder de kritische minimumdrempels gezakt. Omdat de weersvoorspellingen ook de komende dagen nauwelijks regen aankondigen, dreigt de situatie verder te verslechteren. Gouverneur Jan Spooren besliste daarom, op unaniem advies van het provinciaal droogteoverleg, om een tijdelijk onttrekkingsverbod in te stellen voor het volledige grondgebied van Vlaams-Brabant.
Bescherming van natuur en waterlopen
Het wateronttrekkingsverbod is in de eerste plaats een ecologische maatregel. Door het oppompen van water uit beken, rivieren en grachten dalen de waterpeilen nog sneller, waardoor vissen, amfibieën, waterplanten en andere organismen in de problemen komen. Ook de waterkwaliteit gaat achteruit wanneer het debiet te laag wordt.
De maatregel heeft dus niet tot doel de drinkwatervoorziening veilig te stellen. Gouverneur Spooren benadrukt dat het leidingwater niet in gevaar komt, maar roept inwoners wel op om bewust en spaarzaam met water om te gaan zodat de impact van de droogte zoveel mogelijk beperkt blijft.
Wie beslist over zo’n verbod?
Een tijdelijk wateronttrekkingsverbod wordt ingesteld door de provinciegouverneur. Die neemt zijn beslissing op basis van adviezen van het provinciaal droogteoverleg, waarin onder meer de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), provinciale diensten, waterloopbeheerders en andere betrokken overheidsinstanties zetelen. Zij volgen voortdurend de waterstanden, de weersverwachtingen en de ecologische toestand van de waterlopen op.
Omdat de situatie per regio verschilt, kan de ene provincie vroeger een verbod invoeren dan de andere.
Wat mag nog wel en wat niet?
Het verbod geldt voor het oppompen van water uit onbevaarbare waterlopen en publieke grachten. Water onttrekken uit bevaarbare waterwegen blijft in principe mogelijk, tenzij daarvoor afzonderlijke beperkingen gelden.
Er zijn ook uitzonderingen. Zo blijft het gebruik van water als drinkwater voor vee toegestaan. Daarnaast stellen sommige bedrijven proceswater ter beschikking aan landbouwers om de gevolgen van de droogte enigszins op te vangen.
Hoe weet je of een verbod van kracht is?
Veel mensen vragen zich af hoe ze kunnen weten of water nog mag worden onttrokken. Een persbericht, een bericht op radio of televisie of een mededeling op de website van een gemeente is op zichzelf niet de juridische basis van het verbod. Die communicatie heeft vooral een informatieve functie.
De rechtsgrond is het officiële besluit van de provinciegouverneur. Dat besluit bepaalt vanaf wanneer het verbod geldt, op welke waterlopen of gebieden het betrekking heeft, welke uitzonderingen van toepassing zijn en hoe lang de maatregel duurt.
Daarnaast publiceert de Vlaamse overheid een actuele kaart waarop alle tijdelijke en permanente wateronttrekkingsverboden zijn aangeduid. Die kaart biedt burgers, landbouwers en bedrijven een duidelijk overzicht van de zones waar een verbod geldt.
- Besluiten van de gouverneur Vlaams-Brabant (officiële website):
Besluiten van de gouverneur Vlaams-Brabant - Nieuwsbericht van de gouverneur over het onttrekkingsverbod:
Uitbreiding tijdelijk onttrekkingsverbod Vlaams-Brabant - Rechtstreekse PDF van een gouverneursbesluit (toont ook de rechtsgrond, de bekendmaking en de artikelen van het besluit):
Besluit van de provinciegouverneur (PDF)
Daarnaast verwijst het besluit zelf expliciet naar de officiële Vlaamse informatiekanalen waarop de geldende verboden en kaarten worden gepubliceerd, waaronder: Vlaamse droogtemaatregelen en interactieve kaart
Is een overtreding strafbaar?
Ja. Wie ondanks een geldig en officieel bekendgemaakt verbod toch water oppompt uit een verboden waterloop, riskeert een proces-verbaal en kan administratieve of strafrechtelijke sancties oplopen.
Daarbij geldt een belangrijk juridisch principe: niet het persbericht of het nieuwsbericht maakt iemand strafbaar, maar wel het officieel bekendgemaakte gouverneursbesluit. Persberichten, nieuwsuitzendingen en gemeentelijke websites dienen vooral om de bevolking zo ruim mogelijk te informeren over de genomen maatregel.
Wie controleert?
De naleving van het verbod wordt gecontroleerd door verschillende instanties, waaronder provinciale toezichthouders, waterloopbeheerders, Vlaamse milieu-inspectiediensten, politie en bijzondere opsporingsambtenaren. De provincie Vlaams-Brabant heeft bovendien aangekondigd extra in te zetten op handhaving zolang de droogte aanhoudt.
Maatregel blijft gelden zolang de droogte aanhoudt
Het wateronttrekkingsverbod blijft van kracht totdat de waterpeilen zich voldoende hebben hersteld. De situatie wordt voortdurend geëvalueerd door het provinciaal droogteoverleg. Zodra de ecologische toestand van de waterlopen dit opnieuw toelaat, kan de gouverneur beslissen om het verbod geheel of gedeeltelijk op te heffen.
