‘De Konst-iverige Jonckheyd’ na eeuwen opnieuw tot leven gebracht
In café Bocadi, de thuishaven van Theater Kollektief Galmaarden (TKG), werd zaterdag een bijzondere bladzijde toegevoegd aan de culturele geschiedenis van Galmaarden. Samen met de leden van de vereniging, oud-leden, sympathisanten en vertegenwoordigers van het gemeentebestuur van Pajottegem vierde TKG zijn officiële erkenning als rederijkerskamer. Met deze lokale viering wilde de vereniging de uitzonderlijke betekenis van deze historische erkenning delen met de mensen die haar al jarenlang dragen en ondersteunen.
Hoewel de officiële installatie als rederijkerskamer reeds op 30 mei plaatsvond tijdens het 42ste Internationaal Rederijkerscongres in Geraardsbergen, wilde Theater Kollektief Galmaarden deze unieke erkenning ook in eigen dorp vieren. Tegelijk werd stilgestaan bij een tweede mijlpaal: het 50-jarig bestaan van de vereniging.
Veel meer dan een nieuwe naam
De erkenning als rederijkerskamer betekent veel meer dan een symbolische titel. Theater Kollektief Galmaarden werd door het Rederijkersverbond Vlaanderen–Nederland officieel erkend als de hedendaagse voortzetting van de historische Galmaardse rederijkerskamer De Konst-iverige Jonckheyd. Daarmee sluit de vereniging aan bij een culturele traditie die teruggaat tot de vijftiende eeuw. Rederijkerskamers waren destijds verenigingen waar burgers zich toelegden op taal, toneel, literatuur, poëzie en voordracht. Ze organiseerden toneelopvoeringen, wedstrijden en culturele ontmoetingen en vormden eeuwenlang het kloppend hart van het culturele leven in de Nederlanden.
Ook vandaag leeft die traditie voort. Moderne rederijkerskamers zijn culturele verenigingen die niet alleen theater brengen, maar ook het lokale erfgoed en de liefde voor taal en cultuur levend houden.
Herontdekking van een vergeten stukje Galmaardse geschiedenis
Dat Galmaarden ooit zelf een rederijkerskamer bezat, was lange tijd nauwelijks bekend. De heropleving van die historische kamer is het resultaat van een jarenlange zoektocht naar het culturele verleden van de gemeente.
Binnen Theater Kollektief Galmaarden leefde al geruime tijd de vraag of de rijke toneeltraditie van Galmaarden misschien oudere wortels had. Verenigingslid Elie Herregodts ging daarom op zoek in historische publicaties, archieven en naslagwerken over de rederijkerscultuur in Vlaanderen. Tijdens dat onderzoek stootte hij op een opmerkelijke vermelding waaruit bleek dat in Galmaarden ooit een rederijkerskamer actief was. Dat was een verrassende ontdekking, want van die kamer was in het hedendaagse culturele leven nauwelijks nog enig spoor terug te vinden.
Omdat een officiële erkenning als rederijkerskamer enkel kan gebeuren op basis van historische bewijzen, legde TKG de gevonden informatie voor aan het Rederijkersverbond Vlaanderen–Nederland. Het verbond vroeg daarop professor emeritus Dirk Coigneau, een van de belangrijkste kenners van de rederijkersgeschiedenis in de Lage Landen en bestuurslid van het verbond, om de historische gegevens te onderzoeken.
Prof. Coigneau bevestigde dat Galmaarden inderdaad over een eigen rederijkerskamer beschikte. Daarbij verwees hij naar publicaties van Maurits Sacré, die melding maken van een bron uit 1768 waarin de Galmaardse rederijkerskamer voorkomt onder de naam De Konst-iverige Jonckheyd.
Die naam kan vrij worden vertaald als ‘de kunstijverige jeugd’ en sluit perfect aan bij de geest van de historische rederijkerskamers: verenigingen waarin mensen zich met enthousiasme toelegden op toneel, taal, poëzie en cultuur.
Uit dezelfde historische bronnen blijkt bovendien dat de Galmaardse kamer vermoedelijk verbonden was met de verering van het Heilig Kruis van Galmaarden. Er wordt melding gemaakt van een apocalyptisch treurspel dat rond het Heilig Kruis werd opgevoerd. Ook het vermoedelijke devies van de kamer bleef bewaard: ‘Fulget Crucis Mysterium’ (of volgens sommige overleveringen ‘Fulget Crusis Mystericum’), vrij vertaald als: ‘Het mysterie van het Heilig Kruis straalt.’
Hoewel van de oorspronkelijke rederijkerskamer geen blazoen, vaandel of ander beeldmateriaal bewaard is gebleven, volstonden de historische bronnen om de continuïteit van de Galmaardse rederijkerstraditie aan te tonen. Op basis daarvan kon het Rederijkersverbond Vlaanderen–Nederland beslissen de historische kamer officieel opnieuw in ere te herstellen en haar naam toe te kennen aan Theater Kollektief Galmaarden.
Officiële erkenning in Geraardsbergen
Dat de officiële erkenning van TKG in Geraardsbergen plaatsvond, was geen toeval. De Koninklijke Rederijkerskamer Sint-Pieter Vreugd en Deugd, onder leiding van Prins Marie Van de Mergel, vierde er haar 550-jarig bestaan. De vereniging, opgericht in 1476 en beter bekend als ‘De Vodden’, geldt als een van de oudste nog actieve rederijkerskamers van Vlaanderen.
Ter gelegenheid van dit uitzonderlijke jubileum organiseerde Sint-Pieter Vreugd en Deugd op 30 mei het 42ste Internationaal Rederijkerscongres. Tijdens dat congres kwamen rederijkerskamers uit Vlaanderen en Nederland samen voor ontmoeting, culturele uitwisseling en officiële plechtigheden. Theater Kollektief Galmaarden was de enige vereniging die tijdens dit congres officieel als nieuwe rederijkerskamer werd erkend. De installatie van De Konst-iverige Jonckheyd vormde dan ook een van de hoogtepunten van het congres.
Voor Theater Kollektief Galmaarden betekende deze erkenning een officiële bevestiging dat de vereniging niet alleen een actieve toneelvereniging is, maar voortaan ook de erkende voortzetter van de Galmaardse rederijkerstraditie.
Als blijvende herinnering aan deze historische mijlpaal ontving Theater Kollektief Galmaarden een rederijkersblazoen. Zo’n blazoen is van oudsher het officiële herkenningsteken van een rederijkerskamer. Op het ruitvormige paneel komen symbolisch de belangrijkste pijlers van de vereniging samen: de thuishaven Bocadi, de Sint-Pauluskerk van Galmaarden, de theaterwerking van TKG en het logo van de vereniging. Het blazoen vormt zo een tastbare brug tussen de hedendaagse toneelvereniging en de eeuwenoude rederijkerstraditie.
Feest in eigen huis
Na de officiële plechtigheid in Geraardsbergen wilde de vereniging ook haar eigen achterban laten delen in dit uitzonderlijke moment. Daarom werd in café Bocadi, al jarenlang de vaste uitvalsbasis van TKG, een feestelijke bijeenkomst georganiseerd.
Theater Kollektief Galmaarden werd gedurende vijftig jaar gedragen door verschillende generaties vrijwilligers. Namen als Elie en Jörgen Herregodts, Jan Faveyts en vele andere bestuursleden drukten hun stempel op de vereniging. Vandaag staat een nieuwe generatie aan het roer, met Grim Herregodts als voorzitter, bijgestaan door Greet Desper, Sven Defrère, Bruno Vermoesen en Astrid Smeulders. Samen bouwen zij verder aan een vereniging die haar rijke theaterverleden nu ook verbindt met een eeuwenoude rederijkerstraditie.
Leden, oud-leden, genodigden en schepen Sandra Dero als vertegenwoordiger van het gemeentebestuur van Pajottegem blikten samen terug op vijftig jaar theaterwerking en vooruit naar een toekomst waarin TKG niet alleen theater blijft maken, maar ook een bijzonder stuk lokaal cultureel erfgoed levend houdt.
Met de erkenning van De Konst-iverige Jonckheyd krijgt Galmaarden immers niet alleen een historische naam terug. Het dorp herwint ook een culturele traditie die eeuwenlang verborgen bleef en nu opnieuw een plaats krijgt in het hedendaagse verenigingsleven.
Voor Theater Kollektief Galmaarden betekent deze erkenning niet het einde van een traject, maar het begin van een nieuw verhaal waarin een rijke geschiedenis en een hedendaagse theaterwerking elkaar versterken.
Als verrassende primeur kon voorzitter Grim Herregodts tot slot aankondigen dat het Internationaal Rederijkerscongres 2031 in Galmaarden zal plaatsvinden. Daarmee krijgt de pas erkende rederijkerskamer De Konst-iverige Jonckheyd meteen de eer om binnen vijf jaar rederijkers uit Vlaanderen en Nederland in eigen gemeente te mogen ontvangen.
