Vanavond (woensdag 1 april) trok opnieuw de Ommegang van het Heilig Kruis door de Galmaardse straten. Wat ooit een breed gedragen volksgebeuren was, is vandaag herleid tot een bescheiden maar standvastige groep gelovigen. Toch blijft de betekenis van deze eeuwenoude traditie onverminderd groot voor wie eraan deelneemt. De organisatie gaat uit van de Broederschap Heilig Kruis Galmaarden, in samenwerking met ErGoed Galmaarden en de Boogschuttersgilde.
Eeuwenoude devotie onder druk
De verering van het Heilig Kruis, waarvan de oorsprong teruggaat tot de 14de eeuw, vormt al generaties lang een spiritueel ankerpunt in het dorp. Het reliek, dat volgens de overlevering fragmenten van het kruis van Christus bevat, werd doorheen de geschiedenis omringd door verhalen van mirakels, tegenspoed en wonderlijke reddingen. Vandaag lijkt die diepe volksdevotie echter langzaam te vervagen. Waar vroeger talrijke inwoners mee opstapten, bestond de ommegang dit jaar uit een twintigtal leden van de broederschap, aangevuld met familie en enkele trouwe gelovigen. Ook federatiepastoor Kris Meskens was één van hen.
Het Heilig Kruis
Het Heilig Kruis (Galmaarden) is een middeleeuws reliek dat vermoedelijk uit de 14de eeuw dateert en volgens de overlevering fragmenten bevat van het kruis waaraan Christus werd gekruisigd. Doorheen de eeuwen groeide het uit tot een belangrijk voorwerp van volksdevotie, met talrijke verhalen over mirakels en verhoorde gebeden. Opvallend is dat het kruis meermaals werd gestolen, maar telkens op onverklaarbare wijze ongeschonden werd teruggevonden. Ook bij de brand van de kerk in 2008 bleef het reliek bewaard, wat door velen als bijzonder betekenisvol wordt gezien. Hoewel de historische echtheid van het kruis niet te bewijzen valt, ligt de kracht ervan in de eeuwenlange verering en de rol die het speelt in het geloofsleven van de gemeenschap. Rituelen zoals de jaarlijkse ommegang en de persoonlijke verering, onder meer door het kussen van het reliek, houden deze traditie levend. Zo blijft het Heilig Kruis tot vandaag een krachtig symbool van hoop, verbondenheid en doorgegeven geloof.
In een medaillon van het Heilig Kruis staat geschreven:
Hic est de vero
crucis Salvatoris
in cruce ex crystallo
Summi Pontificis
Vrije vertaling: “Dit is (een deel) van het ware kruis van de Verlosser,
ingesloten in een kruis van kristal,
(erkend) door de Opperste Pontifex (de paus).”
Een ingetogen tocht van gebed
Ondanks de beperkte opkomst bleef de essentie van de ommegang behouden: een biddende tocht langs vertrouwde wegen en kapellen. Om het gezamenlijke gebed hoorbaar te houden, zorgde de Broederschap opnieuw voor een wagen met megafoon.
De voorbeden werden ook dit jaar gedragen door Sarah-Immanuel Prové, die met vaste stem de gebeden en intenties aanreikte. De deelnemers volgden in stilte, soms fluisterend, soms luidop, maar steeds verbonden in dezelfde traditie.
Halte aan de Sint-Pauluskapel: een moment van verering
Een bijzonder moment tijdens de ommegang blijft de halte aan de Sint-Pauluskapel. Daar wordt het Heilig Kruis aan de aanwezigen getoond en kunnen zij het reliek persoonlijk ‘vereren’. Die verering krijgt een tastbare vorm in een oud gebruik: het geven van een kus aan het reliek. Het is een eenvoudig, maar betekenisvol gebaar dat de verbondenheid tussen gelovige en traditie zichtbaar maakt. Voor wie aanwezig was, vormde dit opnieuw het emotionele hoogtepunt van de tocht. Ook de rode stola maakt zichtbaar wat de ommegang inhoudt: herinnering aan het lijden van Christus, maar tegelijk ook aan de kracht die daaruit voortkomt.
Een reliek dat blijft verbinden
De Ommegang van het Heilig Kruis is meer dan een religieuze wandeling. Het is een levend stuk erfgoed dat, ondanks de tanende belangstelling, blijft voortbestaan dankzij een kleine maar toegewijde gemeenschap. Dat de stoet jaar na jaar kleiner wordt, roept vragen op over de toekomst van deze traditie. Tegelijk toont de inzet van de Broederschap van het Heilig Kruis dat erfgoed niet enkel leeft door aantallen, maar vooral door overtuiging.
Tussen verleden en toekomst
De editie van 2026 maakt duidelijk dat de ommegang zich op een kantelpunt bevindt. Wat ooit een breed gedragen dorpsgebeuren was, leeft vandaag verder in intimiteit en eenvoud. Misschien ligt net daarin ook haar kracht: in de stilte van de gebeden, in het ritme van de voetstappen, en in het kleine gezelschap dat weigert een eeuwenoude traditie los te laten. De Ommegang van het Heilig Kruis blijft zo, ook in 2026, een ingetogen maar betekenisvolle getuige van geloof en verbondenheid in Galmaarden.
