Op uitnodiging van de Landelijke Gilde Herne bracht Jeroen Van Vaerenbergh (Rupelmonde) een bijzonder boeiende avond waarin hij het publiek meenam op een reis door duizenden jaren eetgeschiedenis. Het werd geen klassieke geschiedenisles en evenmin een kookdemonstratie, maar een meeslepende toelichting waarin archeologie, wetenschap en dagelijkse kost op verrassende wijze samenkwamen.
Vertrekkend vanuit zijn boek Wat schaft de put? toonde hij, als rode draad doorheen zijn verhaal, hoe archeologen via afvalkuilen, kookpotten en voedselresten het eetpatroon van vroegere generaties reconstrueren. Wat mensen weggooiden, blijkt immers een goudmijn aan informatie. Niet de tafels van koningen en edelen stonden centraal, maar het bord van de gewone man en vrouw.
Van Vaerenberghs interesse voor voeding groeide rechtstreeks uit zijn opleiding en werk als archeoloog. Tijdens opgravingen in Vlaanderen en daarbuiten merkte hij hoe vaak etensresten en kooksporen over het hoofd werden gezien, terwijl ze net een uniek venster bieden op het dagelijkse leven. Vanuit die fascinatie ontwikkelde hij zich tot wat hij zelf omschrijft als een “foodarcheoloog”: iemand die via bodemvondsten het verhaal van onze eetcultuur vertelt. Daarbij gaat het niet alleen over eten, drinken en koken, maar ook over het volledige proces dat eraan voorafgaat.
Link met het Pajottenland
Tijdens de avond legde de spreker expliciet de brug naar onze regio. Archeologie is immers altijd lokaal: wat in de bodem wordt gevonden, vertelt het verhaal van mensen die precies op die plek leefden. De evolutie van landbouw, graanteelt, veeteelt en kookgewoonten die hij schetste, speelde zich ook af in onze contreien.
Archeologen zoals Van Vaerenbergh ontdekken via afvalkuilen, botfragmenten en zelfs verkoolde graankorrels wat er eeuwen geleden op het bord lag. Het is vaak letterlijk het afval van vroeger dat vandaag het meest vertelt over het dagelijkse leven van onze voorouders.
Het Pajottenland, met zijn vruchtbare leemgronden en uitgesproken landbouwtraditie, past perfect binnen dat bredere verhaal. De overgang van jager-verzamelaar naar landbouwer, de middeleeuwse graancultuur en het gebruik van seizoensgebonden producten zijn ontwikkelingen die ook hier hun sporen nalieten. Een jager-verzamelaar is iemand die leeft van jacht, visvangst en het verzamelen van wilde planten, zonder landbouw of veeteelt. Door deze historische lijnen te trekken werd duidelijk dat culinaire geschiedenis geen abstract verhaal is, maar iets wat letterlijk onder onze voeten ligt.
Reflectie voor vandaag
Wat deze toelichting bijzonder maakte, was de actualiteitswaarde. De spreker toonde aan dat veel hedendaagse discussies over duurzaamheid, lokale voeding en gezonde eetgewoonten verrassend sterk aansluiten bij wat eeuwenlang vanzelfsprekend was. Onze voorouders aten seizoensgebonden, gebruikten wat lokaal beschikbaar was en gingen zuinig om met vlees.
Een belangrijke reflectie die de spreker naar voren bracht, was de veerkracht waarmee onze voorouders in onzekere tijden toch iets voedzaams en tegelijk smakelijks op tafel wisten te brengen.
De avond bood dan ook meer dan historische kennis alleen: ze nodigde uit om na te denken over onze eigen eetgewoonten en onze band met streek en erfgoed. Het verleden werd geen nostalgisch verhaal, maar een bron van inspiratie voor vandaag.
Engagement van de vereniging
Met deze activiteit bevestigt de Landelijke Gilde Herne haar rol als vereniging die ontmoeting en vorming combineert met aandacht voor lokale identiteit. Onder het voorzitterschap van Brent Roobaert blijft de gilde inzetten op initiatieven die traditie en actualiteit met elkaar verbinden.
Kanttekeningen
Het enige minpunt van deze bijzonder leerrijke avond was helaas de opkomst. Slechts een beperkt aantal geïnteresseerden vond de weg naar deze toelichting. In een tijd waarin voeding een populair thema is op sociale media, lijkt de belangstelling voor een wetenschappelijk onderbouwde en historisch gefundeerde benadering paradoxaal genoeg veel beperkter. Misschien vraagt zo’n lezing meer verdieping dan wat we vandaag gewoon zijn in het snelle digitale landschap.
De genuanceerde, wetenschappelijk onderbouwde inzichten van een archeoloog die zijn kennis baseert op jarenlange studie en veldwerk verdienen ongetwijfeld een ruimer publiek. Hopelijk vinden bij een volgende gelegenheid meer geïnteresseerden de weg om zich te laten verrassen door wat ons verleden ons vandaag nog te vertellen heeft.
Het boek ‘Wat schaft de put?’ van Jeroen Van Vaerenbergh heeft de ISBN-referentie 978 90 223 4078 3 NUR 680/440 – D/2024/0034/357 en is te koop online en in de betere boekhandel. De uitgeverij is Manteau/standaard Uitgeverij Antwerpen. De eerste druk verscheen in november 2024.
