Het zonecollege van Brandweerzone Vlaams-Brabant West betreurt de vernietiging door de Raad van State van de afwijkingsregeling die patiënten in de Vlaamse Rand toeliet om – onder strikte voorwaarden – naar een Nederlandstalig ziekenhuis te worden vervoerd bij dringende geneeskundige hulpverlening.
Wat was de federale basisregel?
Volgens de federale regelgeving inzake dringende geneeskundige hulpverlening moet een patiënt die met een ambulance wordt vervoerd, verplicht naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis met een erkende spoeddienst worden gebracht. Daarbij verliest de patiënt zijn keuzevrijheid. Voor inwoners van de Vlaamse Rand rond Brussel betekende dit in de praktijk vaak dat zij terechtkwamen in een Brussels ziekenhuis waar het Nederlands niet altijd de voertaal is.
De afwijkingsregeling sinds maart 2023
Om aan die bezorgdheid tegemoet te komen, gold sinds maart 2023 binnen de zone een afwijkingsregeling. Die maakte het mogelijk dat patiënten expliciet konden vragen om naar een Nederlandstalig ziekenhuis te worden gebracht, op voorwaarde dat: er geen sprake was van levensgevaar en dat de extra rijtijd maximaal twaalf minuten bedroeg.
De regeling werd toegestaan door de provinciegouverneur en de FOD Volksgezondheid en werd in de praktijk toegepast door de hulpdiensten.
Volgens het zonecollege werd deze aanpak als noodzakelijk én menselijk ervaren. In acute situaties is duidelijke communicatie immers cruciaal om correcte informatie te verkrijgen, patiënten gerust te stellen en zo de kwaliteit en veiligheid van de zorg te garanderen. De regeling bood hulpverleners de mogelijkheid om taal niet als bijkomende drempel te laten fungeren wanneer de medische toestand dat toeliet.
Waarom werd de regeling vernietigd?
De Raad van State vernietigde de regeling na een klacht van een Franstalig ziekenhuis.
Het arrest draait niet om de wenselijkheid van zorg in eigen taal, maar om de bevoegdheidsverdeling. De federale regelgeving schrijft ondubbelzinnig voor dat een ambulance een patiënt naar het dichtstbijzijnde geschikte ziekenhuis moet vervoeren. Volgens de Raad van State bestaat er geen wettelijke basis voor een lokale of provinciale overheid om daarvan af te wijken. Enkel de federale wetgever kan een dergelijke uitzondering voorzien.
Wat zijn de concrete gevolgen?
Door de vernietiging vervalt de afwijkingsregel volledig. Ambulances moeten opnieuw strikt het criterium van het dichtstbijzijnde ziekenhuis volgen. Concreet betekent dit dat patiënten in de Vlaamse Rand bij dringende hulpverlening geen formeel beroep meer kunnen doen op een taalkeuze, ook niet wanneer hun medische toestand een beperkte omweg zou toelaten. De hulpdiensten beschikken hierdoor niet langer over enige juridische ruimte om rekening te houden met een voorkeur voor een Nederlandstalig ziekenhuis.
Bezorgdheid van de zonevoorzitter
Zonevoorzitter Irina De Knop benadrukt haar grote bezorgdheid over de impact op de inwoners van de regio:
“Voor onze inwoners is duidelijke communicatie geen luxe, maar een essentieel onderdeel van goede en veilige zorg. Het gaat hier niet over comfort, maar over patiëntveiligheid en menselijke waardigheid in vaak zeer kwetsbare momenten. Wij betreuren ten zeerste dat een regeling die vertrekt vanuit gezond verstand en zorgkwaliteit juridisch wordt teruggefloten. Ik roep minister Frank Vandenbroucke, de federale minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, op om dringend werk te maken van een nieuwe, duidelijke en juridisch sluitende regeling”.
Nood aan federale duidelijkheid
Het zonecollege wijst erop dat de hulpdiensten steeds correct hebben gehandeld binnen het toegelaten kader. De kern van de problematiek ligt niet bij de operationele uitvoering, maar bij het ontbreken van een duidelijke federale wettelijke basis om taaloverwegingen mee te nemen binnen het kader van dringende geneeskundige hulpverlening.
Indien men zorg in eigen taal structureel wil verankeren, is een federale wetswijziging noodzakelijk.
