De Pauwelviering kreeg vandaag een belangrijk vervolg. Na de tocht met de sledde naar de molen vorige week, werden op deze tweede zaterdag na Nieuwjaar twee kernmomenten van de Pauweltraditie op authentieke wijze ingevuld: het rollen van de Pauwelbroodjes en het zetten van de neeve. Samen vormen zij een onmisbare schakel in het rituele verloop van de Pauwelviering 2026, die eind januari haar hoogtepunt kent.
De Pauweltraditie behoort tot het levende immateriële erfgoed van Galmaarden en de omliggende gemeenten. Jaar na jaar wordt zij met grote zorg en eerbied doorgegeven door Pauwel, zijn apostels en de bende. Wat zich vandaag afspeelde, was dan ook geen louter voorbereidend werk, maar een zichtbaar en tastbaar moment van erfgoed in actie.
20.000 Pauwelbroodjes, gerold met veel goesting
Deze namiddag verzamelden Pauwel, apostels, bendeleden en de kinderpauwelbende zich voor het traditionele rollen en bakken van de Pauwelbroodjes. Zoals het gebruik voorschrijft, gebeurde dit met de enthousiaste hulp van velen – vooral uit het gehucht – die zo actief worden betrokken bij het doorgeven van de traditie.
Het deeg werd door de apostels zorgvuldig gekneed in de grote baktrog. Die handeling staat symbool voor samenwerking en overdracht: van kennis, van verantwoordelijkheid en van engagement. Nadien werden door vele ijverige grote en kleine handen duizenden broodjes gerold. Elk bendelid rolde daarbij ook zijn eigen ‘Apostelbrood’, een groter broodje – of beter een koek – dat wordt gemerkt met de naam van de apostel en het jaar van de viering. Deze apostelbroden gelden als tastbare herinneringen aan een Pauweljaar en worden vaak levenslang bewaard.
Na het rollen werden de broodjes onmiddellijk gebakken. Dat gebeurt traditioneel in Bakkerij Van Belle in het centrum van Galmaarden, die haar ovens opnieuw ter beschikking stelde. In totaal werden twee maal zestien bakschotels gevuld, telkens met ongeveer zeshonderd broodjes. Samen goed voor meer dan 20.000 Pauwelbroodjes. Na het bakken werden de broodjes verzameld in speciaal voorziene jutten zakken, recent aangeleverd door de Galmaardse ErGoed-cel.
Het zetten van de neeve: overgang en verbondenheid
’s Avonds, omstreeks 19 uur, volgde het zetten van de neeve in aanwezigheid van de leden van de Sint-Paulusgilde. De aanvoerders van de gilde zijn vooral haar voorzitter Melissa Marchand en de leden Andy Marchand, Johan Van Geyte en Ronny d’Hoe. Dit ritueel vormt een symbolische overgang tussen het oude en het nieuwe Pauweljaar. Het woord ‘neeve’ verwijst naar zuurdesem en staat voor continuïteit en vernieuwing.
Zoals men vroeger een stukje deeg van het vorige baksel opzij zette voor het volgende, zo komen ook de Pauwel en apostels van het voorbije jaar hun opvolgers gelukwensen. Traditioneel bood de aftredende Pauwel daarbij een fles jenever aan, de typische Pauweldrank. Uit erkentelijkheid worden vervolgens eerst de oude en daarna de nieuwe Pauwel, samen met apostels en aanwezige vrienden, in de baktrog gelegd en met de resterende meel ‘bewerkt’. Het is een ritueel waar nauwelijks iemand aan ontsnapt en waarbij het voor toeschouwers raadzaam is ofwel afstand te houden, ofwel zich neer te leggen bij een onvermijdelijk meeelbad. Ook de kinderbende maakt deel uit van dit gebruik, zij het al eerder op de namiddag.
Nieuw in 2026: het Ploojk-biertje
Nieuw dit jaar is de introductie van het Ploojk-biertje. Op initiatief van Pauwel Jonas Marcoux en zijn bende werd de traditionele jenever vervangen door een krat speciaal gebrouwen bier. Daarvoor klopte men aan bij Brouwerij ’t Verzet in Anzegem, die zich engageerde om een uniek Pauwelbier te brouwen.
Het resultaat is een pilsbier van 33 cl (4,8% alcohol) met een uitgesproken lokaal verhaal op het etiket. Daarop wordt verwezen naar het jaar 1382, het beleg van Geraardsbergen en de legende van de witte ridder die roggebroodjes uitdeelde op het gehucht Sint-Paulus. Een knipoog naar het verleden, gecombineerd met een eigentijdse invulling van een eeuwenoude traditie.
Vooruitblik naar het Pauwelfeest
Morgen zondag heeft de pauwelbende afspraak met pastoor Meskens die een deel van de gebakken broodjes zal zegenen. Die broodjes zullen worden meegenomen op de bedeltochten en worden aangeboden aan de gulle ‘gevers’.
Op zondag 25 januari 2026 volgt het eigenlijke Pauwelfeest. Tijdens de Heilige Mis ter ere van Sint-Paulus zullen de overige zakken Pauwelbroodjes worden gewijd.
In de namiddag trekt dan de Pauwelstoet door Galmaarden, gevolgd door het traditionele zaaien van de roggebroodjes. Dat ritueel verwijst naar vruchtbaarheid, voorspoed en solidariteit en vormt elk jaar een hoogtepunt voor inwoners en bezoekers.
De Pauwelcyclus wordt afgesloten met de afrekening op zaterdag 31 januari 2026, een moment waarop Pauwel, apostels en oud-leden samen terugblikken, praktische en financiële zaken afhandelen en de viering waardig afronden.
Meer dan folklore
De Pauwelviering, waarvan de oorsprong teruggaat naar zo goed als 650 jaar geleden en die sinds 2016 erkend is als immaterieel erfgoed, bewijst ook in 2026 haar vitaliteit. Wat vandaag plaatsvond – van het rollen van duizenden broodjes tot het zetten van de neeve – toont hoe een traditie niet wordt bewaard door ze te bewaren, maar door ze telkens opnieuw samen te beleven.
Zoals Pauwel Jonas Marcoux het treffend verwoordde
“Men wordt niet zomaar Pauwel. Wat vandaag gebeurt, is het resultaat van generaties die hun kennis, regels en geplogenheden zorgvuldig hebben doorgegeven. Die overlevering wordt met groot respect behandeld, al zijn sommige details vatbaar voor kleine, weloverwogen aanpassingen. Bij het doorgeven van die ‘weetjes’ speelt de Pauwelgilde een centrale rol. Zij houdt de regie over de jaarlijkse festiviteiten in handen en waakt erover dat de ziel van de Pauwelviering intact blijft, ook wanneer met zorg en in functie van de tijd accenten worden verlegd”.
Zo blijft de Pauwelviering een levend ritueel: geworteld in het verleden, gedragen door het heden en gericht op de toekomst.
