Bibliotheek Petrus Naghel – Van zwemcultuur tot leesplek – Vele decennia publieke keuzes in HERNE

De geschiedenis van de Bibliotheek Petrus Naghel is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van Herne zelf. Wat vandaag een vertrouwde plek is voor lezen, ontmoeting en cultuur, kwam niet toevallig tot stand. De bibliotheek is het resultaat van opeenvolgende beleidskeuzes, gedragen door engagement van inwoners, verenigingen en lokale besturen. Haar verhaal begint niet bij boeken, maar bij water: bij een gemeentelijk zwembad dat ooit het sociale hart van het dorp mee vormgaf en later plaats maakte voor een nieuwe vorm van gemeenschapsvoorziening.

In januari 1998 start bib Herne in een lokaal van de Parochiale Werken (Lindestraat) met 2 halftijdse medewerkers: één bibliothecaris en één bibliotheekassistent. De bib is open 10 uur per week. In november van datzelfde jaar verhuist de bibliotheek  naar Centrum 17A, een nieuwe locatie achter het gemeentehuis. De Bibliotheek Petrus Naghel, zoals ze vandaag gekend is, heeft dan ook een geschiedenis die veel verder teruggaat dan de eerste boekenrekken. Ze is het resultaat van decennialange publieke keuzes over sport, cultuur en gemeenschapsvorming.

Van zwemcultuur naar publieke infrastructuur

In de jaren 1970 groeide in Herne het besef dat zwemmen en zweminfrastructuur een belangrijke maatschappelijke rol speelden, vooral voor jeugd en verenigingsleven. Vanuit die overtuiging namen geëngageerde inwoners zoals Nestor Cochez en Mieke Ost het initiatief om de zwemsport lokaal te versterken. Vanaf 1976 organiseerden zij zwemlessen voor Hernese kinderen en lagen ze mee aan de basis van de oprichting van Zwemclub Speedo Herne. Daarmee werd een stevig fundament gelegd voor een levendige zwemcultuur.

Die maatschappelijke dynamiek vond weerklank bij het gemeentebestuur. Het gemeentelijk zwembad werd uitgebouwd als een toegankelijke infrastructuur voor scholen, verenigingen en individuele gebruikers. Tijdens een belangrijk deel van die periode stond Pierre Poelaert aan het hoofd van het gemeentebestuur. Sport en lokale voorzieningen kregen toen een duidelijke plaats binnen het beleid, wat de exploitatie van het zwembad als gemeenschapsvoorziening mogelijk maakte.

Sluiting van het zwembad – Een beleidskeerpunt

Begin jaren 1990 kwam het gemeentelijk zwembad steeds meer onder druk te staan. De infrastructuur was verouderd en de kosten voor renovatie en aanpassing aan nieuwe normen liepen hoog op. In de gemeenteraad werd gesproken over investeringen die opliepen tot 28 miljoen Belgische frank. Uiteindelijk werd in december 1994 beslist het zwembad definitief te sluiten.

Die sluiting betekende het verdwijnen van een belangrijke ontmoetingsplek, maar vormde tegelijk een keerpunt. De gemeente stond voor de vraag hoe de centraal gelegen site achter het gemeentehuis een nieuwe betekenis kon krijgen.

De keuze voor een bibliotheek

Uiteindelijk koos het gemeentebestuur resoluut voor een culturele herbestemming. Geen commerciële invulling, maar een bibliotheek als investering in kennis, cultuur en gemeenschapsvorming. In januari 1998 startte de bibliotheekwerking in een lokaal van de Parochiale Werken in de Lindestraat, met twee halftijdse medewerkers en een wekelijkse openingstijd van tien uur.

In november 1998 verhuisde de bibliotheek naar haar huidige locatie. In 1999 volgde de start van de automatisering en vanaf 2004 werd de uitleen volledig computergestuurd. In januari 2005 was de bibliotheek volledig geautomatiseerd en werd een nieuw dienstreglement ingevoerd.

Groei, professionalisering en regionale verankering

De bibliotheek kende van bij de start een sterke groei. In 1998 waren er 370 leners en 3.235 uitleningen. In 2010 bereikte de bibliotheek een hoogtepunt met 1.786 actieve leners en 50.899 uitleningen. In 2011 steeg dat zelfs tot 66.365 uitleningen.

De werking werd gedragen door een geëngageerd team met Nelly Wyns als vaste spilfiguur, later ondersteund door onder meer Dirk Bulteryst en Claudia Deschuyteneer. Parallel werd een bibliotheekcommissie uitgebouwd, waarin gemeentelijke vertegenwoordigers, gebruikers en het lokale middenveld samenkwamen. Robert Rotsaert(†) speelde daarin een belangrijke rol als ondervoorzitter en later voorzitter.

In 2009 stapte de bibliotheek in het Provinciaal Bibliotheek Systeem waardoor één bibliotheekkaart bruikbaar werd in heel Vlaams-Brabant. In 2021 volgde de integratie in de Regiobib Pajottenland en Zennevallei met toegang tot veertien bibliotheken. De bibliotheek bleef intussen investeren in vernieuwing met onder meer zelfuitleenbalies en de opstart van een spelotheek.

De naam Petrus Naghel

In 2011 kreeg de bibliotheek officieel de naam Bibliotheek Petrus Naghel, naar de vijftiende-eeuwse kartuizer uit Herne die religieuze teksten vertaalde naar het Middelnederlands om kennis toegankelijk te maken voor een breder publiek. Dat Naghel vandaag bekend is als erfgoedfiguur is in grote mate te danken aan het onderzoek van Urbain Deblander, die zijn werk opnieuw onder de aandacht bracht. Met die naamgeving werd de bibliotheek expliciet verbonden met het lokale verleden.

Fusie en discussie over de toekomst

Met de fusie van Herne, Gooik en Galmaarden tot Pajottegem wijzigde het beleidskader. De bibliotheek Petrus Naghel werd onderdeel van één gemeentelijk bibliotheeksysteem. In het meerjarenplan besliste het nieuwe bestuur om de bibliotheek op termijn te sluiten aan de hand van argumenten zoals financiële druk, efficiëntie, schaalvergroting en veranderende gebruikspatronen.

Die beslissing leidt nu tot onrust en debat in Herne. Wel is het belangrijk te benadrukken dat de sluiting niet voor morgen is voorzien. In afwachting blijft de bibliotheek volwaardig functioneren met stabiele uitleencijfers en duizenden bezoekers per jaar. In 2024 werden nog 58.165 uitleningen genoteerd, in 2025 zelfs 58.701, met meer dan 23.000 bezoeken.

Voor veel inwoners raakt het debat dan ook aan meer dan cijfers alleen. Het gaat over de vraag welke plaats nabijheid, cultuur en lokale identiteit kunnen blijven innemen in een grotere fusiegemeente. Intussen blijft de bibliotheek Petrus Naghel doen waar ze al meer dan een kwarteeuw voor staat: boeken uitlenen, mensen samenbrengen en kennis toegankelijk maken, trouw aan haar geschiedenis en haar opdracht.

Dit nieuwsbericht delen: