Met het oog op de jaarlijkse Pauwelviering staat Galmaarden begin januari traditioneel in het teken van een markant voorbereidingsritueel: met de sledde naar de molen. Vandaag, op de eerste zaterdag van het nieuwe jaar, was dat niet anders. Met veel schwung, decibels en zichtbaar enthousiasme trok de Pauwelbende de sledde richting de Heetveldemolen om er de rogge te laten malen. Die tocht markeert niet alleen de start van de praktische voorbereidingen voor het bakken van de Pauwelbroodjes, maar vormt tegelijk het symbolische begin van de Pauwelviering 2026.
De sledde werd al duwend en trekkend voortbewogen door het winterse landschap, begeleid door luid Pluik-geroep, gezang en een flinke dosis volkse humor. De recente sneeuwval zorgde daarbij voor een extra authentiek decor. Wat voor buitenstaanders oogt als een vrolijke stoet, is in werkelijkheid een kernmoment binnen de Pauweltraditie: zonder rogge geen meel, zonder meel geen Pauwelbroodjes en zonder Pauwelbroodjes geen Pauwelviering.
Van legende tot levend ritueel
Hoewel het aanleveren van de rogge in wezen een belangrijke praktische voorbereiding is, krijgt de tocht met de sledde jaar na jaar een meer uitgesproken ludiek karakter. De driewielkar wordt door de Pauwelbende al duwend en trekkend door het winterse landschap voortbewogen, begeleid door luid Pluik-geroep, gezang en goedmoedige spot. Onderweg wordt her en der haltgehouden, worden toeschouwers aangesproken en wordt de traditie op speelse wijze gedeeld met iedereen die het pad kruist. Die lichtvoetige aanpak staat in scherp contrast met het onderliggende belang van het ritueel. Wat begint als een vrolijke stoet met een eenvoudige sledde, groeit uit tot een collectief gebeuren dat het hele dorp verbindt en de eeuwenoude keten van veld, molen en gemeenschap tastbaar maakt.
Steeds meer volk aan de molen
Opvallend is dat de tocht naar de molen jaar na jaar meer belangstellenden op de been brengt. Waar het ritueel ooit vooral door de bende en een beperkte kring werd gevolgd, groeit het vandaag uit tot een ontmoetingsmoment voor jong en oud. Ook dit jaar verzamelden zich talrijke toeschouwers aan de Heetveldemolen, onder wie niet minder dan een achttiental oud-Pauwels. Hun aanwezigheid onderstreept de sterke generatielink binnen de Pauwelviering en toont hoe oud en nieuw elkaar blijven vinden rond dezelfde traditie.
De Heetveldemolen vormt het logische eindpunt van de tocht. Deze historische watergraanmolen aan de Mark op de grens met Tollembeek wordt al vermeld in de middeleeuwen en was eeuwenlang in gebruik voor het malen van graan, vooral rogge. Vandaag is de molen nog steeds maalvaardig en geldt hij als een levend stuk erfgoed. Dankzij vrijwilligers en een actieve molenaarswerking blijft het ambacht er zichtbaar en functioneel, onder meer voor lokale tradities zoals de Pauwelviering. De rogge voor de Pauwelbroodjes wordt er gemalen door Hubert De Weerdt, die het vak leerde van zijn schoonvader, de vroegere beroepsmolenaar Richard Van Ongevalle, en die eeuwenoude molenaarskennis vandaag met zorg verderzet.
Zoals de traditie het wil, zorgde molenaar De Weerdt – met de talrijke toeschouwers als getuige – voor een warm en ‘bloemrijk’ onthaal. Ook de bescheiden sneeuwlaag die Galmaarden eerder die ochtend had bedekt, werd daarbij gretig benut door de kinderbende. Die liet de aankomst niet onopgemerkt voorbijgaan en verwelkomde de Pauwelbende met een uitbundig salvo sneeuwballen.
In die context is de sledde hét symbool van de Pauwelvoorbereiding. Ze vervoert de rogge naar de molen, maar is ook een dankbaar mikpunt voor plagerijen. Het is al vaker gebeurd dat een vorige Pauwelbende – al dan niet met de hulp van ingewijde sympathisanten – de sledde tijdelijk laat verdwijnen. Dat gebeurt nooit uit baldadigheid, maar als een ludieke proef: een speelse test van waakzaamheid, samenhorigheid en vastberadenheid van de nieuwe bende.
Terwijl de Pauwelbende genoot van de traktatie die de molenaar had aangeboden, verschoof de aandacht even weg van de sledde. Net op dat onbewaakte moment verdween ze geruisloos uit het zicht, tot lichte verbazing en geamuseerd gemompel bij wie het tafereel volgde. Dit jaar werd die ‘tijdelijke ontvreemding’ bovendien bijzonder creatief aangepakt. Met de medewerking van bouwondernemer en voorzitter van de Sint-Paulusgilde Andy Marchand prijkte de sledde enkele minuten later midden op het Marktplein, veilig en wel op een hoogte van zowat twintig meter. Om haar opnieuw op de begane grond te krijgen, zal de Pauwelbende vermoedelijk eerst een daad van barmhartigheid moeten stellen: alle dorstigen laven.
Vooruitblik op Pauwelviering 2026
Met de tocht naar de molen is de Pauwelcyclus 2026 nu echt op gang getrokken. De komende weken volgen nog het rollen en het bakken van de Pauwelbroodjes, het zetten van de ‘Neeve’, de traditionele pluiktochten en uiteindelijk het hoogtepunt op zondag 25 januari, met de Pauwelstoet en het zaaien van de broodjes over het volk.
De Pauwelviering, waarvan de oorsprong teruggaat tot minstens 1382 en die sinds 2016 erkend is als immaterieel erfgoed, bewijst daarmee opnieuw dat ze veel meer is dan folklore. Ze is een levend gemeenschapsritueel dat traditie, engagement en toekomst met elkaar verbindt.
Programma Pauwelviering 2026
.
• Zaterdag 10 januari: Rollen en bakken van de Pauwelbroodjes – ’s avonds het zetten van de ‘Neeve’
• Zaterdag 24 januari: Traditionele pluiktochten in Galmaarden en omliggende gemeenten.
• Zondag 25 januari: Pauwelfeest met H. Mis ter ere van Sint-Paulus, gevolgd door de Pauwelstoet en het zaaien van de roggebroodjes.
• Zaterdag 31 januari: Afrekening.
De lijst van de laatste Pauwels – * = ‘grote’ bende
1998* Andy Marchand
1999 Bart De Borre
2000* Kurt Matthijs
2001 Frederik Depelseneer
2002 Gino Stoelzaet
2003 Jonathan De Mulder
2004 Nico Praet
2005 Emmanuel Capiau
2006* Kenny Vanden Herrewegen
2007 Joachim Massaer
2008 Kenny Hutsebaut
2009* Mathy De Slachmeulder
2010* Bram Depouillon
2011* Nico Vander Putten
2012 Gorik Vannieuwenhove
2013 Dennis Suys
2014* Jo Vinck
2015* Jonas De Borre
2016* Jenz Cools
2017 Bram Willems
2018 Dimitri Rooselaers
2019 Yorick Dammekens
2020* Wout Van de Velde
2021 Ken Wicheler (coronajaar)
2022 Sven Defrère (coronajaar)
2023* Joran De Borre
2024* Jorrit De Borre
2025* Anthony Ravyts
2026* Jonas Marcoux
