In het majestueuze Gotisch Stadhuis van Brugge werd op donderdag 11 juli, naar jaarlijkse traditie tijdens de 11-juliviering, de prestigieuze prijs van het Gulden Spoor uitgereikt. Dit jaar viel de eer te beurt aan Urbanus, de eigenzinnige komiek, muzikant, stripmaker en maatschappijkritisch satiricus uit Tollembeek, die al decennialang een vaste waarde is in het Vlaamse culturele landschap.
De prijs van het Gulden Spoor, georganiseerd door Beweging Vlaanderen-Europa vzw, bekroont Vlamingen die een uitzonderlijke bijdrage leveren aan de Nederlandstalige cultuur en samenleving. Urbanus, geboren als Urbain Servranckx (76), werd geëerd om zijn grenzeloze creativiteit, zijn vermogen om generaties te verbinden en zijn scherpe maar steeds warme blik op de wereld.
“Urbanus is als een moderne Tijl Uylenspiegel,” zo klonk het tijdens de huldiging uit de mond van juryvoorzitster An De Moor. “Hij legt op humoristische en scherpe wijze de vinger op de wonde en houdt een spiegel voor aan onze samenleving – vaak onverbloemd, maar altijd met een knipoog. Hij is een publieksdiplomaat pur sang.”
An De Moor is een bevlogen taal- en cultuurprofessional die met overtuiging pleit voor het gebruik en de waardering van het Nederlands in Vlaanderen. In haar hoedanigheid als voorzitter/juryvoorzitter van Beweging Vlaanderen-Europa belichaamt ze de waarden van de Gulden Spoor-prijs: het belonen van mensen of initiatieven die een blijvend, inspirerend spoor achterlaten in de Vlaamse samenleving en cultuur.
Een loopbaan geworteld in de Vlaamse ziel
Urbanus begon zijn carrière in de jaren zeventig als cabaretier, maar groeide al snel uit tot een cultureel fenomeen. Zijn absurdistische humor, scherpe satire en muzikale talent maakten hem tot een unieke stem in het Nederlandstalige cabaret en de Vlaamse populaire cultuur. Of hij nu het publiek aan het lachen bracht in een volle zaal, een lied componeerde over de absurditeiten van het leven of kinderen meevoerde in zijn stripreeks rond het fictieve dorpje Tollembeek, Urbanus weet als geen ander humor te verzoenen met maatschappijkritiek. Urbanus doet dit op een volkse, toegankelijke manier. Zijn kritiek is verpakt in humor die iedereen begrijpt. Hij doorprikt ballonnen, maar altijd met een glimlach. Zijn stijl is anarchistisch, maar zelden cynisch: hij lacht met de mens, niet met de menselijkheid. Zijn humor is scherp, maar niet hard; kritisch, maar niet kil.
Zijn woonplaats Tollembeek werd niet alleen zijn thuis, maar ook zijn inspiratiebron. Het pittoreske dorpje groeide uit tot een mythische plek in zijn shows, strips en verhalen. Hij scoorde hoog met onder meer Madammen Met Een Bontjas, speelde in iconische films als Hector en Koko Flanel, en bedacht populaire stripreeksen als Urbanus en Mieleke Melleke Mol.
Een eretitel met symboliek
De prijs van het Gulden Spoor wordt jaarlijks uitgereikt tijdens de Vlaamse feestdagviering op 11 juli, verwijzend naar de Guldensporenslag van 1302 en de Vlaamse strijd voor culturele en politieke autonomie. De laureaten van de prijs – onder wie in het verleden onder meer Jan Verheyen, Frans Debrabandere, Niels Destadsbader en Luckas Vander Taelen – hebben telkens op hun manier bijgedragen aan de uitstraling van Vlaanderen, hetzij op cultureel, maatschappelijk of economisch vlak.
Urbanus wordt met deze prijs niet enkel gevierd om zijn oeuvre, maar ook om zijn vermogen om te verzoenen en te verbinden. Zijn werk is nooit louter een grap: het is een subtiele maar trefzekere kritiek op hypocrisie, machtsmisbruik, domheid en verkramptheid in de samenleving. Dat hij dit al meer dan 50 jaar doet zonder te vervelen of te verzuren, is op zich al een prestatie van formaat.
Vlaanderen eert één van haar grootste vertellers
De Gulden Spoor-prijs voor Urbanus is meer dan een hulde aan een populaire artiest, het is een erkenning van culturele diepgang achter de glimlach, van de rol die humor speelt in zelfreflectie, en van de kracht van volkse verhalen in een snel veranderende maatschappij.
Met deze huldiging bevestigt Vlaanderen nogmaals de waarde van kunstenaars die de moed hebben om authentiek te blijven, speels én scherp tegelijk, en die de kunst verstaan om het kleine te verheffen tot iets universeels.
Urbanus zelf reageerde op kenmerkende wijze: met bescheidenheid, dankbaarheid, en uiteraard met een knipoog.
“Als ge dan toch een spoor moet nalaten, laat het dan gulden zijn,” grapte hij. “En liefst zonder dat het stinkt.”
Voor perscontact of meer informatie over de Gulden Spoor-prijs en haar laureaten: Beweging Vlaanderen-Europa vzw – www.vlaanderen-europa.be
