Fusietraject van Galmaarden, Gooik, Herne naar Pajottegem met zijn pro’s en contra’s

Is de naam Pajottegem lelijk?
Komt Galmaarden-Gooik-Herne (GGH) de naam Pajottegem niet toe?
Was de stemming irrelevant?
Was de keuzemogelijkheid te beperkt?
Werd er druk uitgeoefend?

Allemaal open vragen met geen enkel mogelijk objectief antwoord. Een objectief antwoord is gebaseerd op feiten en meetbare criteria en dit ongeacht de persoonlijke mening van ‘het’ individu. Daarom was het voor de lokale besturen  belangrijk om de ‘spelregels’ voorafgaand duidelijk te stellen en die tijdens het parcours scrupuleus na te leven.

In elke gemeenschap zullen er altijd mensen zijn die ontevreden zijn om verschillende redenen. Mensen hebben verschillende achtergronden, motieven, perspectieven, belangen en behoeften. Het spreekwoord ‘Er is nog nooit een bakker gevonden die kan brood bakken voor alle monden’ is dan ook niet uit de lucht gegrepen. Sommigen gebruiken negatieve uitingen om aandacht te trekken omdat controversiële of opruiende opmerkingen vaak meer reacties en betrokkenheid genereren. Als men een pot goud moest verdelen en iedereen een gelijk deel geven, ook dan kunnen sommige individuen zich nog steeds ontevreden voelen omdat ze denken dat anderen meer hebben gekregen en omdat ze hun eigen subjectieve criteria hanteren.

Een toekomstige fusiegemeente houdt veel meer in dan de naamkeuze. Het is dan ook nuttig – zonder stelling te nemen –  een zo veel als mogelijk globale oplijsting te maken van de meest voor de hand liggende pro- en contrastellingen die ook werden gehanteerd in het fusietraject GGH en ook door studies in andere fusietrajecten bevestigd werden.

 Standpunten van voorstaanders

  • De fusie van kleine landelijke gemeenten kan verschillende voordelen met zich meebrengen, hoewel de specifieke voordelen afhangen van de manier waarop de fusie wordt uitgevoerd.
  • Het inschakelen van gespecialiseerde adviseurs (Probis) is noodzakelijk om een soepel en succesvol fusieproces te waarborgen. Het is echter belangrijk dat de gemeenten zelf de regie behouden en actief betrokken zijn bij het besluitvormingsproces.
  • Het idee van ‘groeien om klein te blijven’ veronderstelt dat een fusie van de drie betrokken gemeenten wordt nagestreefd om bepaalde schaalvoordelen te behalen zonder de lokale identiteit en nabijheid voor de inwoners te verliezen. Kortom, een fusie met het doel om te groeien om klein te blijven is mogelijk, maar het vereist zorgvuldige planning, betrokkenheid van de gemeenschap en een gedetailleerde analyse van de voordelen en uitdagingen.
  • Bestuurskrachtmeting verwijst naar het proces waarbij de prestaties en het vermogen van de betrokken overheidsinstanties worden beoordeeld en gemeten. Het doel van een bestuurskrachtmeting is om inzicht te krijgen in hoe effectief en efficiënt een bestuursorgaan functioneert in het leveren van diensten aan de gemeenschap en het realiseren van beleidsdoelstellingen.
  • Versterking van bestuurskracht –:Kleine gemeenten hebben soms beperkte middelen en expertise om complexe uitdagingen aan te pakken. Door samen te gaan kunnen ze hun bestuurskracht vergroten en beter in staat zijn om te gaan met complexe zaken als ruimtelijke ordening, economische ontwikkeling en sociale voorzieningen.
  • Behoud van lokale identiteit – ln een fusie gericht op het behouden van de identiteit van haar dorpen is het belangrijk dat dit een prominente rol speelt in de fusieplannen. Dit kan onder meer betrekking hebben op het behoud van de lokale culturele elementen en tradities en het handhaven van plaatselijke voorzieningen.
  • Efficiënter gebruik van middelen – Een fusie kan leiden tot een efficiënter gebruik van financiële middelen door het combineren van administratieve functies zoals personeelszaken, financiën en informatietechnologie. Dit kan resulteren in kostenbesparingen en een effectievere inzet van het beschikbaar budget.
  • Verbeterde dienstverlening – Lokale autonomie is het credo van de Vlaamse overheid als hen dat het best uitkomt. Het lokaal bestuur krijgt extra taken omdat het zich het dichtst bij de burger bevindt. Door krachten te bundelen en de digitalisering nog meer uit te bouwen kunnen gefuseerde gemeenten mogelijk betere openbare diensten aanbieden aan hun inwoners. Dit kan variëren van verbeteringen in infrastructuur tot een bredere waaier aan sociale voorzieningen.
  • Efficiëntere planning en ontwikkeling – Een grotere gemeente kan beter in staat zijn om strategische planning en ruimtelijke ordening uit te voeren wat dan kan leiden tot meer consistente en efficiënte ontwikkelingsprojecten.
  • Sterkere onderhandelingspositie – Een grotere gemeente kan een sterkere positie hebben bij onderhandelingen met andere overheden/gemeenten, bijvoorbeeld bij het verkrijgen van subsidies of het aangaan van regionale samenwerkingen en van navolgende gemeentefusies.
  • Efficiëntie en kostenbesparingen – Het doel om klein te blijven terwijl men groeit impliceert vaak dat schaalvoordelen moeten worden benut om efficiënter te handelen en kosten te besparen. Een evidente kostenbesparing resulteert in eerste instantie in de inkrimping van de politieke mandaten. Het is van cruciaal belang om grondig te analyseren hoe deze efficiëntievoordelen kunnen worden gerealiseerd en welke concrete voordelen ze zullen opleveren.
  • Transparante communicatie – Een heldere en transparante communicatie over de doelstellingen, voordelen en verwachtingen van de fusie is essentieel.
  • Economische ontwikkeling – Een grotere gemeente kan aantrekkelijker zijn voor investeerders en bedrijven waardoor economische ontwikkeling wordt gestimuleerd. Dit kan resulteren in meer werkgelegenheid en een verhoogde belastingbasis aan de kant van de inkomstenzijde.
  • Schuldafbouw – De gemeenten die vrijwillig een fusie aangaan  vóór 1 januari 2025 kunnen genieten van een financieel ondersteuningspakket. Voor GGH die dan een fusiegemeente zou worden van net geen 25.000 inwoners betekent dat een schuldovername van afgerond 5 miljoen euro.


Standpunten van tegenstaanders

Tegenstanders van een fusie van gemeenten hebben ook hun argumenten. Zij vrezen een verstoring van het evenwicht tussen de voordelen van efficiëntie en schaalvergroting en het behoud van lokale belangen en identiteit.

  • Referendum – Die argumentatie gaat vaak in de richting van het inschakelen van een volksbevraging als democratische manier om zó de beslissing over te laten aan de bevolking. Hoewel referenda een manier zijn om de bevolking te betrekken bij belangrijke beslissingen kunnen er enkele nadelen zijn bij het gebruik ervan in het kader van een fusie van gemeenten: beperkte voorkennis bij de kiezers over de complexe aspecten van een gemeentefusie zoals financiële implicaties, efficiëntieverbeteringen en langetermijneffecten. Een gemeentefusie herleiden tot een ja of neen geeft slechts twee keuzemogelijkheden waardoor er weinig ruimte is voor alternatieven of compromissen die wellicht een bredere steun zouden genieten.
  • Fuseren kost geld – Organisaties laten samenvloeien, een gemeenschappelijke visie uitwerken, diensten op elkaar afstemmen,… in eerste instantie zal dit veel tijd en geld kosten. Eventuele efficiëntiewinsten zullen pas na enkele jaren tot lagere uitgaven leiden.
  • Verlies van lokale identiteit – Tegenstanders vrezen dat een fusie kan leiden tot het verlies van de lokale identiteit. Kleine gemeenschappen hechten vaak waarde aan hun eigenheid en vrezen dat deze verloren gaat in het groter geheel.
  • Minder betrokkenheid van burgers – Sommigen geloven dat kleinere gemeenten een hoger niveau van betrokkenheid en participatie van burgers mogelijk maken. Bij een fusie zou deze betrokkenheid kunnen afnemen omdat het moeilijker kan zijn voor burgers om invloed uit te oefenen op een grotere, gecentraliseerde overheid.
  • Grotere afstand tussen overheid en burgers – Een fusie kan leiden tot een grotere fysieke afstand tussen de lokale overheid en de burgers. Dit kan resulteren in minder directe toegang tot overheidsdiensten en ambtenaren.
  • Complexiteit en inefficiëntie – Tegenstanders vrezen dat grotere gemeenten bureaucratischer en minder efficiënt kunnen worden. Een grotere organisatie kan leiden tot meer complexiteit en een tragere besluitvorming.
  • Financiële onzekerheid – Er bestaat bezorgdheid over de financiële implicaties van een fusie. Het samenvoegen van gemeenten kan leiden tot herverdeling van middelen en kan onzekerheid veroorzaken over de financiële positie van de samengevoegde gemeente.
  • Grotere afstanden versus nabijheid – Omwille van de grote oppervlakte van de fusie werd er in het geval van de fusie GGH bewust voor gekozen om het verhaal niet volledig gecentraliseerd in te richten. Het nieuwe dienstverleningsmodel houdt rekening met een ruim fysiek en digitaal toegankelijk contactpunt per deelgemeente. Daardoor blijven de te overbruggen afstanden dezelfde als vandaag. De burger kan er in het nieuwe verhaal zelfs voor kiezen om zich in een ander gemeentehuis aan te bieden als dat dichter is.
  • Verlies van lokale autonomie – Sommige inwoners zijn bezorgd dat een fusie kan leiden tot een verlies van lokale autonomie. Ze vrezen dat besluitvorming meer gecentraliseerd wordt en lokale behoeften en prioriteiten niet adequaat zullen worden vertegenwoordigd.
  • Werkgelegenheidsverlies – Het samenvoegen van ambtenaren en personeel resulteert vaak in het verlies van banen. Vanaf dag 1 is aan al het personeel in de drie gemeenten in alle openheid gecommuniceerd dat de fusie op zich geen enkele baan mag kosten. Iedereen gaat op in de nieuwe organisatie. Mogelijk in een andere rol of op een andere locatie.
Dit nieuwsbericht delen: